|
Kuba Jaworski wystartował w TARS-80 na „Spanielu II” i zajął 6 miejsce ogółem, ale był pierwszym jednokadłubowcem, bo przed nim przyszły tylko kata- i trimarany. Tuż przed metą, we mgle, kuter amerykański skosił maszt na "Raczyńskim II" i Czesio Gogołkiewicz został zaholowany przez Coast Guard do Newport.
Ja w tym czasie byłem w Nowym Jorku ale nie miało to nic wspólnego z regatami (ja i regaty... he, he, he. Czy ja wyglądam na faceta, któremu się śpieszy???)
Najpierw otwieramy pudełko z jachtem „Dal”
Otóż niejaki Ireneusz Gieblewicz, jako 5-letnie dziecko został wyzwolony przez armię amerykańską na terenie Niemiec, gdzie został wcześniej wywieziony z rodzicami na roboty. Po wyzwoleniu znalazł się z matką w Paryżu. Niestety, na ulicy, czołg nieustraszonej US Army przejechał go, miażdżąc mu nogę, którą trzeba było amputować na wysokości kolana.
Kiedy Irek dorósł – postanowił polecieć do Stanów, żeby (jak twierdził) domagać się odszkodowania. Odszkodowania nie uzyskał, ale do Polski już nie wrócił, w związku z czym, zgodnie z ówczesnym „tryndem”, został uznany przez władze Ludowej za takiego, który „wybrał wolność”, czyli odmówił stawania razem z nami w jednym szeregu i budowania zrębów.
Irkowi Polska Ludowa wisiała zwiędłym kalafiorem, ale chciał od czasu do czasu odwiedzać matkę, tymczasem każdy jego wniosek o wizę PRL kończył się delikatną sugestią konsulatu, żeby spadał. Uknuł więc „chitry plan”. Otóż Muzeum Polskie w Chicago miało problem, jak się pozbyć jachtu „Dal”, na którym w latach trzydziestych Bohomolec z dwoma kumplami przepłynął Atlantyk.
Dygresja: Przez wiele lat na egzaminach żeglarskich z działu „historia żeglarstwa” było podchwytliwe pytanie, jaki stopień miał Bohomolec, kapitan jachtu „Dal”. Prawidłowa odpowiedź: miał stopień rotmistrza, bo to był kawalerzysta.
Stało to to kilkadziesiąt lat i tylko przeszkadzało, więc wystawiono je na zewnątrz. Tam też przeszkadzało. Irek wpadł na pomysł, że zrobi zrzutkę wśród chicagowskiej Polonii, kupi „Dal” i przekaże ją do Muzeum Morskiego w Gdańsku. Liczył na to, że za ten wspaniały gest Polska Ludowa, w swojej nieopisanej wspaniałomyślności, przebaczy synowi marnotrawnemu i da mu wizę, żeby mógł odwiedzić starą matkę.
Wciągnął do tego planu Toma Korzeniowskiego, dziennikarza jednej ze stacji telewizyjnych w Chicago. Tom był bardzo a propos tego planu, bo był to facet „z tych” Korzeniowskich. Konkretnie – był wnukiem Borysa Korzeniowskiego, czyli prawnukiem Josepha Conrada. Wprawdzie po polsku znał tylko kilka najistotniejszych słów, jak dupa, k… itp., ale liczyło się nazwisko.
Irek kupił „Dal” i postanowił przeprowadzić ją wodą w drugą stronę. Okazało się jednak, że między rozeschniętymi przez kilkadziesiąt lat plankami są 3-4 milimetry powietrza i nijak ta sławna łódka nie da się postawić na wodzie. Irek był już na tyle zamerykanizowany, że zastosował tamtejszą zasadę „plastic is fantastic”. Po prostu oblaminował całą łódkę laminatem poliestrowo-szklanym. Wstawił silnik, dał nowy takielunek i uznał, że jacht jest gotowy do stawienia czoła północnemu Atlantykowi.
Dygresja: Sprawa się przedłużała, bo kiedy Gieblewicz zaczął oblaminowywać łódkę, Bohomolec pozwał go do sądu o naruszanie prawdy historycznej, czy jakoś tak i… wygrał. Sąd nakazał Irkowi zaprzestać niszczenia zabytku. Irek się odwołał do sądu apelacyjnego stanu Illinois i…. wygrał. Sąd apelacyjny uznał, że skoro Bohomolec sprzedał łódkę do muzeum, to niech się teraz buja.
W Stanach jest taka piękna wyszukiwarka casusów prawnych, „Find a case”. Można tam bez trudu znaleźć sprawę Bohomolec v. Gieblewicz. Dla leniwych:
http://il.findacase.com/research/wfrmDocViewer.aspx/xq/fac.%2FSAC%2FIL%2F1971%2F19711130_0001140.IL.htm/qx
Był tylko jeden drobny problem: ani on, ani Tom „Kosheniousky” nie mieli bladego pojęcia o żegludze w ogóle, a o żegludze przez Atlantyk w szczególności. Irek zwrócił się więc do PZŻ-tu z prośbą, aby mu przysłać: a) kapitana, b) sekstant, c) tratwę ratunkową, bo uznał, że kupowanie tych dwóch ostatnich rzeczy na jedną podróż jest bez sensu.
PZŻ podjął tę – jak się wtedy mówiło – cenną inicjatywę i wysłał mnie, bo akurat byłem wolny. Firma nie miała jednak pieniędzy na bilet lotniczy, więc ówczesny Sekretarz Nadzwyczaj Generalny, Staszek Tołwiński dogadał się z dyrektorem PLO. Zostałem zatrudniony przez PLO na czas określony (jedna podróż jako asystent na semikontenerowcu „Roman Paziński”) i wylądowałem w Newark (Stan New Jersey, tuż obok Nowego Jorku).
W tym czasie Irek z Tomem przypłynęli rzekami z Chicago do Nowego Jorku. Tom skarżył się, że ostatnio łódka bardzo słabo reaguje na ster. Wyciągnęliśmy ją z wody. Okazało się, że woda zabrała cały laminat z płetwy sterowej, a potem również i deski, z których płetwa była zrobiona. Pozostała tylko oś steru i dwie stalowe obejmy szerokości mniej więcej 5 cm, które miały za zadanie trzymać drewnianą część płetwy i tym się sterowało.
Ponieważ Irek położył laminat na drewno od kilkudziesięciu lat nie czyszczone – laminat odszedł od łódki i praktycznie był to laminatowy kadłub, w którym luzem był kadłub drewniany. Takielunek zainstalowany przez Irka (nie ma to jak śmiałość decyzji nie hamowana znajomością rzeczy) składał się ze stalówek fi 3 mm i szekielek blaszanych długości 3 cm, takich, jakie się nosi przy szlufkach spodni, dla ozdoby.
To wszystko pryszcz, bo bez problemów dałoby się to wymienić na mocniejsze. Najgorsze było to, że kiedy wlazłem do środka, żeby obejrzeć stan drewna okazało się, że na 18 (bodaj) wręgów po lewej burcie – 16 było pękniętych, a na prawej – 15. Nie chodzi o pęknięcia odcinkowe, wzdłużne, charakterystyczne dla starego drewna. Była to – jak mówią chirurdzy – „fractura completa”, czyli każdy kawałek wręgu był osobno i – prawdę mówiąc – konstrukcja opierała się na plankach, do których były przymocowane kawałki wręgów luzem.
Wiedziałem wprawdzie, że wsiadając na słynną „Dal” wejdę do historii polskiego żeglarstwa albo jako kapitan, który przyprowadził „Dal” do Polski, albo jako kapitan, który na „Dali” z honorem na dnie Atlantyku legł, ale najbardziej prawdopodobna była ta druga część alternatywy, a to mi niezbyt szczególnie odpowiadało.
Poprosiłem więc śp. Zbyszka Pieńkawę (tego od „Otago”), który właśnie przestał być dyrektorem technicznym Zjednoczenia Przemysłu Okrętowego a zaczął być przedstawicielem „Centromoru” w Nowym Jorku i urzędował na 35 piętrze śp. World Trade Center, żeby wydał fachową ekspertyzę jako inspektor techniczny PZŻ.
Zbyszek potwierdził moje obiekcje i spłodził urzędowy dokument, z którego wynikało, że prościej jest skoczyć z Brooklyn Bridge do East River. Mniej się człowiek będzie męczył.
Odbyła się duża narada w konsulacie. Powiedziałem, że jedyna metoda sprowadzenia „Dali” do Polski, ambitna (bo chociaż częściowo wodą), jest taka: załadować „Dal” w Newark na statek, przewieźć przez Atlantyk i zrzucić na wodę w Kilonii. A że na południowym brzegu Bałtyku są co 20-40 mil jakieś porty, RFN-owskie, NRD-owskie i polskie, śledząc pilnie prognozy pogody i nie narzucając sobie żadnego konkretnego terminu, można „Dalą” dopłynąć do Gdyni.
Konsulat zatwierdził tę, jakże cenną i rzeczową propozycję kapitana Zbierajewskiego i tak się stało, ale już bez mojego udziału, o czym za chwilę.
Irek zrzucił „Dal” na wodę w Bremerhaven i odcinkami przypłynął do Kilonii. Tam spotkał „Dar Bielska”, na którym było dwóch żeglarzy z patentami kapitańskimi, Ten drugi, bodajże Waszkiewicz, przesiadł się na „Dal” i popłynęli… do Ystad , a potem do Świnoujścia, Trzebieży i Szczecina. Później Wojtek Jacobson przeprowadził ją do Gdyni. Wojtek opisał to w wywiadzie, który ukazał się na stronie szczecińskiego JK AZS.
Wprawdzie Wojtek twierdzi w tym wywiadzie, że początkowo „Dal” miał przyprowadzić Zbyszek Pieńkawa, co nie jest prawdą, ale prawdopodobnie tak mu powiedział Gieblewicz, a nie darmo Irek był uważany za tzw. postać kontrowersyjną.
Niestety, szumu medialnego przy tym nie było, bo Irek miał pecha. Przypłynął w sierpniu, a tu już wszędzie były strajki, (o, pardon, to jeszcze były nieuzasadnione przerwy w pracy), zamiąch totalny i biedna jedynie słuszna władza, wraz ze swoim aparatem propagandy, miała ważniejsze sprawy na głowie niż jakaś tam, wicie, rozumicie - drewniana okręcina.
Zamykamy „Dal” – otwieramy pudełko „Kuba i Czesiek”
Wróćmy do Nowego Jorku. Spotkałem tam Kubę, który właśnie świętował swój zasłużony sukces. Pojechaliśmy do Newport, gdzie zastaliśmy smętnie wyglądającego, „dismasted” „Raczyńskiego II”.
Dygresja: Kuba z Cześkiem Gogołkiewiczem, dawniej serdeczni kumple i współpracownicy (razem z Edźką Hoffmanem) od mniej więcej roku serdecznie się nie lubili. Napuszczani na siebie nawzajem (skutecznie!) przez paru tzw. życzliwych, stali się niemal wrogami.
Powiedziałem Kubie: - Wiem, że nie przepadacie z Cześkiem za sobą, ale może wejdziemy na „Raczyńskiego”. Wypadałoby przynajmniej Czesiowi złożyć wyrazy współczucia.
Kuba się zgodził. Weszliśmy do mesy, w której siedział ponury Czesiek. Rozmowa się nie kleiła. Wstałem i powiedziałem:
- Chłopaki, uważam was obu za wspaniałych facetów, którzy dali się podpuścić paru ch…, którzy wam zazdrościli i zazdroszczą sukcesów. Najwyższy czas to skończyć.
Wyciągnąłem z torby połówkę „żyta”, postawiłem na stole i dokończyłem:
- Macie tu pół litra czasu, żeby się pogodzić. Wrócę za godzinę i – macie do wyboru – albo wam obu uścisnę prawe łapy, albo każdego z was kopnę w dupę. Cześć!
Wyszedłem, zamykając klapę zejściówki, przetykając otwartą kłódką uchwyty od zewnątrz i poszedłem w cholerę, to znaczy do baru w jachtklubie, gdzie od razu (a co się będę szczypał) skonsumowałem trzy „drynki z palemkom”.
Wróciłem po godzinie. Ja byłem w stanie lekko wskazującym, w mesie siedzieli Kuba z Cześkiem w stanie niezwykle wskazującym, bo na zewnątrz było ponad 30 stopni, więc w zamkniętej mesie panowało piekło powiększone o ćwiartkę ciepłej gorzały na statystyczne ryło.
Kuba i Czesiek siedzieli tylko w slipach i podkoszulkach i byli znów dobrymi kumplami poruszającymi najpiękniejszy temat rozmów marynistycznych, to znaczy omawiali kształty panny Maryni.
Konflikt się skończył. Na zawsze.
Pudełko: Jak sprzedawałem „Spaniela”?
W parę dni później Kuba poleciał do Polski, zostawiając „Spaniela” na boi w Newport, a ściślej biorąc -w New Providence, którą ofiarował mu za darmo tubylec, Polak, z zawodu lekarz.
Czesław z Raczyńskim (bez cudzysłowu) zaczęli szukać stoczni dla „Raczyńskiego II” (w cudzysłowie), a ja dostałem polecenie PZŻ-tu, żeby zostać w Niujorku i spróbować sprzedać „Spaniela”. „Centromor” miał mi płacić diety, żebym nie umarł z głodu pod najbliższym mostem.
Zacząłem więc urzędowanie ze Zbyszkiem Pieńkawą na 35 piętrze WTC. Ponieważ dość mało efektywne jest stanie na rogu Broadwayu i Piątej Avenue i wołanie ”Spaniela sprzedam, Spaniela sprzedam!”, Zbyszek skontaktował mnie z paroma brokerami branży jachtowej. Ci, co pewien czas podrzucali mi potencjalnego klienta, ale kończyło się to na rozmowie telefonicznej. Pytania klientów były typowe: ile jest łazienek, albo jakiej firmy jest air-conditioning. Odpowiadałem, zgodnie z prawdą, że air-conditioning jest produkcji firmy Stocznia Jachtowa w Szczecinie, Poland. Jak sobie otworzysz klapę na pokładzie przed masztem, zejściówkę z tyłu i dasz całą naprzód, to masz taki „natural air-conditioning” aż miło.
Mówiąc serio – „Spaniel” był w Stanach absolutnie niesprzedawalny. Było to puste pudło z surowym laminatem w środku. Wyposażenie – to tylko nawigacyjna i kambuz z jednopalnikową kuchenką gazową. W mesie nie było nawet stołu. Stocznia wprawdzie stół zrobiła, ale dębowy, więc Kuba uznał, że to zbędne obciążenie łódki, wymontował i zostawił na nabrzeżu w Plymouth. Do spania służyły prostokątne kawałki płótna rozpięte między burtą a stalowymi rurkami idącymi pół metra od burty.
Ktoś, kto chciałby na tym pływać weekendowo (a takich klientów jest tam 99,999%) musiałby jeszcze włożyć sporo szmalu, żeby doprowadzić „Spaniela” do używalności w wersji „armatorskiej”.
Dla potencjalnych ścigantów „Spaniel” też nie był atrakcją, bo była to łódka projektowana pod formułę tych konkretnych regat. Dla nieznających szczegółów: Długość całkowita (LOA) nie mogła przekraczać 17 m, a że – jak wiadomo – im dłuższa linia wodna tym (teoretycznie) większa prędkość, „Spaniel” miał pionowy dziób niczym „Titanic” i takąż rufę. W rezultacie KLW była równa LOA. W innych regatach – o innej formule – „Spaniel” mógłby dostać w d… przelicznikiem.
Pudełko: Powrót „Spanielem”
W rezultacie – PZŻ podjął decyzję o powrocie „Spaniela” do kraju. Kuba przyleciał znów do Nowego Jorku razem z ekipą telewizyjną w postaci Andrzeja Radomińskiego i Jurka – operatora. Zabrał się jeszcze z nami Frederic, młody, kilkunastoletni Francuz polskiego pochodzenia, siostrzeniec Jurka Rakowicza, z którym (Fredem, nie Jurkiem) porozumiewaliśmy się po angielsku.
Prawdę mówiąc – był to angielski teoretycznie, bo przy naszej (a zwłaszcza Freda) ówczesnej znajomości języka Szekspira wyglądało to mniej więcej tak (o ile pamiętam, Andrzej też to opisuje w książce):
- Hej, Fred, give me, please, … no, jak ta k.... się nazywa…, no… żabka.
I Frederic z twarzą pokerzysty bez słowa otwierał skrzynkę z narzędziami i podawał żabę hydrauliczną.
Jak widać – już wtedy robiliśmy językowe badania naukawe, które zaowocowały wiele lat później pięknym i jakże prawdziwym sformułowaniem ułożonym przez Paulę Żbikowską, bosmanicę na „Rutkowskim”:
„Marynarz, trafiony celną kurwą, nabiera bystrości wzroku i chyżości nóg”.
Kłopoty zaczęły się na starcie. Kiedy chcieliśmy zabrać łódkę z boi, właściciel tejże zażądał od Kuby paruset dolarów za postój. Zdumiony Kuba przypomniał umowę (ustną), że postój będzie za darmo, na co właściciel oświadczył, że zmienił zdanie. Kuba, niespotykanie spokojny człowiek, dostał lekkiej piany na pysku. Wygłosił dłuższą kwestię, której, niestety, nie potrafię w całości przytoczyć. Pamiętam, że zaczął od zaimka „ty”. Potem było coś podobnego do członka rodziny (wuju, stryju, czy jakoś tak, ale niedosłyszałem), potem coś o złamaniu i kaczych nogach, potem ”jak ja ci zaraz przy…” (znów niedosłyszałem, cholera, miałem jakieś okresowe zaburzenia słuchu). W każdym razie przemówienie trwało około 5 minut – ku memu szczeremu podziwowi – Kuba nie powtórzył ani jednego wyrazu.
W rezultacie krasomówstwa Kuby – właściciel boi powiedział, że w takim razie mamy wyp… (znów te moje problemy z uszami) i on nie chce Kuby znać!
Ta męska decyzja właściciela boi bardzo nam odpowiadała, toteż zrealizowaliśmy ją z radością.
Wracamy na chwilę do pudełka „Kuba i Czesiek”
Po starcie Kuba zaproponował, żeby nie lecieć od razu na Bermudy, tylko zawinąć do pobliskiego New Bedford, gdzie Czesiek remontował „Raczyńskiego II”. Tak też zrobiliśmy. Spędziliśmy tam dwa miłe dni z Cześkiem i załogą remontową, która przyleciała z Polski. Po zrobieniu drobnych zakupów żarciowych – w drogę.
Ostatnią cumę oddał nam Czesław.
Pudełko: Przez Atlantyk z pękniętym masztem
Nie bardzo wiem, co tu napisać, bo nie chciałbym powtarzać tego, co już Andrzej Radomiński napisał w książce. Czytałem ją grubo ponad 20 lat temu i nie pamiętam dokładnie, co Andrzej opisywał a czego nie, a tu, gdzie w tej chwili jestem, tzn. w Phoenix, Arizona, można wprawdzie dostać wszystko, ale książki Radomińskiego i piwo „Tyskie” są słabo dostępne. :lol:
No to parę „kamieni milowych” z tego rejsu.
Do Bermudów – nudy, panie, nudy. Wiaterek słaby ale korzystny, przelecieliśmy ten odcinek z tzw. palcem w…. W Hamilton poradziłem chłopakom (teoretycznie słusznie, ale – jak się okazało – tylko teoretycznie), żeby zrobić zakupy minimalne, bo drożyzna okrutna. Aby do Azorów, bo tam znacznie taniej (robiłem tę trasę rok wcześniej na śp. „Zewie Morza”, więc miałem dość dobre rozeznanie).
Po zakupach żarcia, wody i paliwa – w drogę.
Trzeciego czy czwartego dnia rejsu Andrzej zażyczył sobie zrobienia ujęcia z lotu ptaka, co oznaczało, że Jurek (operator) ma być wciągnięty na maszt. Mistrz kamery, który właśnie skończył (z pełnym sukcesem) z karmieniem dorszy oświadczył jednak, że ma lęk wysokości i nie ma zamiaru robić za taternika. Tak więc dyrekcja dwuosobowej wytwórni filmów dokumentalnych była zmuszona osobiście wykonać wydane przez siebie polecenie. Wciągnąłem Andrzeja z kamerą na ławeczce bosmańskiej na górę, zablokowałem hamulec windy fałowej, dałem dobrą radę, że jak zleci na pysk, to ma zmyć po sobie pokład, bo nie lubię widoku krwi i poszedłem w stronę kokpitu.
Nie doszedłem, bo z góry rozległ się wrzask (nie powiem, cokolwiek histeryczny): - Na dół! Na dół! Maszt pęknięty, zaraz się rozwali!
Moje dobre rady w rodzaju „zamknij dziób i filmuj, bo cię prezes Szczepański z roboty wywali” nie skutkowały, Andrzej dalej wpadał w histerię. Ściągnąłem go na pokład. Przyszedł Kuba, obudzony wrzaskiem. Po wysłuchaniu straszliwej opowieści, że maszt zaraz padnie, Kuba oświadczył: „Andrzej, pieprzysz, ale ja to sprawdzę”.
Wciągnąłem Kubę na maszt. Kuba – ledwo dojechał do okucia sztagu – wrzasnął: „O, qrwa, na dół!”
No cóż – kapitan każe, chief musi. Wykonałem komendę „Qrwa, na dół!” naruszając – rzecz jasna – przepisy PZŻ, bo – o ile pamiętam, słynny podręcznik komend żeglarskich takiej komendy nijak nie przewidywał.
Kuba: „Zwalamy szmaty!”. I tę komendę, równie nieregulaminową, wykonaliśmy.
Kuba wziął kartkę papieru i zaczął rysować.
Otóż każdy prymityw techniczny wie (to znaczy – mam nadzieję, że wie), że jeśli w rurze metalowej. (która potem ma być ściskana, skręcana, gięta i poniewierana w każdy inny możliwy sposób) robi się dziurę (Ajajajaj! Co ja piszę! – Jak powiedział pewien profesor politechniki do studenta– Dziurę to masz pan w dupie! A w technice to się nazywa otwór!). No więc, kiedy się robi otwór, to musi on być albo okrągły, albo owalny albo – w ostateczności – prostokątny. W tym ostatnim jednak przypadku nie wolno robić sąsiednich ścian otworu „do winkla”. Trzeba połączenie ich zaokrąglić, możliwie największym promieniem.
Tymczasem renomowany angielski producent (złego słowa o nim nie powiem po tym, jak się zachował przy reklamacji) wyciął precyzyjnie otwór „do winkla”, w to wstawił idealnie „sprostokątyzowane” okucie sztagu i zespawał. Na „Spanielu” sztag był typu 7/8, a może 6/7, no, jakoś tak. Czyli achtersztag ciągnął maszt za top w stronę rufy, a sztag, zaczepiony ok. 6 m niżej – w stronę dziobu. Wszystko byłoby klawo, gdyby spaw nie zaczął puszczać. Ale – cholera – zaczął! W rezultacie okucie sztagu zaczęło wyjeżdżać z masztu, a w narożnikach górnej części otworu (powtarzam: otworu, nie dziury!) pojawiły się poziome pęknięcia masztu, (piszę w liczbie mnogiej, bo to poszło w lewo i w prawo) które, w momencie naszego epokowego odkrycia – już były poza najszerszym miejscem rury masztowej.
Tu trzeba by opisać szczegółowo, jakich patentów użyliśmy, żeby jakoś, choć minimalnie wzmocnić nadwerężony maszt. Główny problem polegał na tym, że nie dało się wciągnąć człowieka na top masztu fałem grota, żeby założyć jakiś awaryjny topsztag, bo to byłoby zbyt duże ryzyko. On wisiałby na bloczku 6 m powyżej pęknięcia, czyli – odpiłowywanie gałęzi, na której się siedzi.
No dobrze, ale co teraz? Stawianie foka nie wchodziło w rachubę. Na miejscu grota postawiliśmy taką większą chustkę do nosa i w drogę. Wyż azorski rozbudował się niebotycznie, wiatry było w granicach od zera do jedynki (na szczęście z tyłu), czasem tylko przywiewała full wypas dwójka. Prędkość wahała się między 1 a 3 węzły i w rezultacie najszybsza łódka na Atlantyku robiła na dobę mniej więcej 50 mil. A do Azorów - ho, ho, albo jeszcze dalej.
A żarełko się kończy! Pisałem, że mój pomysł, żeby w Hamilton kupić jak najmniej, bo drogo, nie był najlepszy. Jasny gwint! Druga połowa dwudziestego wieku, ludzkość w kosmos lata w te i nazad, a nam, bujającym się między bogatą Ameryką i równie bogatą Europą (no, znaczy – Zachodnią), śmierć głodowa zagląda w oczy.
I pomyśleć, że ci wredni kapitaliści w Brazylii wywalają setki ton ziarna kakaowego do oceanu, żeby ceny nie spadły. Wiem, bo mnie uczyli tego w szkole podstawowej. :lol:
Nie było wyjścia. Radio pośredniofalowe, częstotliwość giełdy i pajechali, rebiata: „Polskie statki, polskie statki na Atlantyku, „Spaniel II” woła”.
Po nawiązaniu łączności z pierwszym statkiem, której oczywiście inne statki słuchały, kiedy rozeszła się wieść o naszej sytuacji awaryjno-głodowej, wszyscy rzucili się nam na pomoc. Ci z PLO i ci z PŻM, a było ich razem na Atlantyku kilkadziesiąt. Niewiele brakowało a doszło by do takiej sceny, jak na „Jak rozpętałem II wojnę światową”, kiedy na arabskim bazarze Kociniak, ogrywając tubylców w trzy karty wybrzydzał: „Nie, bananów już mamy dosyć. Czy któryś z panów nie ma winogron?”
Kto? „Kopalnia Moszczenica”? Że niby schabowe?. Nie, dziękujemy, schabowych ci u nas dostatek. Nie macie przypadkiem zrazów zawijanych z kaszą gryczaną? Ogóreczek kiszony też byłby mile widziany.
Najbardziej ucieszył nas kapitan „Żyrardowa”:
- Chłopaki, trzymajcie się, za niecałe trzy dni będę u was.
- Za trzy dni? A gdzie pan jest?
- Właśnie wyszedłem z Kanału Panamskiego. Ale ja jestem szybki chłodniowiec. U mnie cała naprzód to prawie 25 węzłów. Dam w rurę i za trzy dni jestem przy „Spanielu”.
Ta solidarność ludzi morza jest fascynująca.
Za „zbawcę” wybraliśmy masowiec PŻM-u „Powstaniec Wielkopolski”, który szedł pod balastem po rudę do Brazylii i niewiele musiał zboczyć z trasy. Wyszliśmy na siebie dziób w dziób. (Małolatom wyjaśniam, że to była, panie dzieju, epoka sekstantu, zwana dzisiaj złośliwie „historią nawigacji”!!! IBM dopiero rok po naszym rejsie wypuścił pierwszego „prawdziwego” peceta, a GPS-ów jeszcze nie wynaleziono.
Na szczęście pogoda była idealna. Wiatru na lekarstwo. Niemniej jednak ocean „oddycha”. Powstał prozaiczny problem, jak podejść „Spanielem” do burty wynurzonego kolosa, którego pokład był na wysokości topu naszego masztu.
Polak (zwłaszcza głodny, hi, hi, hi) potrafi. Wykombinowaliśmy, że zrobimy „fałszywą szlagzajtę”. Do wora po żaglu włożyliśmy wszystko, co ciężkie: gaśnice, zapasowy akumulator, skrzynkę z narzędziami, kotwicę, łańcuch kotwiczny i inne żelastwo, podwiesiliśmy to pod nok bomu i – bom do trawersu. „Spaniel” przechylił się o mniej więcej 10 stopni. Dalej się kiwał na boki na martwej fali, ale maszt pionu nie przekraczał.
„Powstaniec” zaopatrzył nas w żarcie, wodę, paliwo i co najważniejsze – w tzw. duży cybant. Zamówiliśmy mianowicie wcześniej przez radio u starszego mechanika obejmę (opisaliśmy kształt i podaliśmy wymiary) taką, żeby można było ją skręcić śrubami obejmując cały maszt poniżej i powyżej miejsca pęknięcia. Na fali nie dało się tego zrobić, ale w Ponta Delgada na Azorach skręciliśmy ten „cybant” i do Anglii już jechaliśmy śmiało, bez obawy, że za chwilę zleci nam na łeb 6-metrowa rura z wysokości 18 m.
No fajnie, powie ktoś, ale co by było, gdyby pogoda była gorsza i nie dało się podejść do statku?
Mieliśmy plan awaryjny: chłopaki na „Powstańcu” pakują żarcie w plastykowe torby, wyrzucają za burtę i „Powstaniec” odpływa. A my już jakoś to sobie wyłowimy.
Dygresja nawigacyjna: Kiedyśmy wystartowali z New Bedford, zacząłem ganiać słoneczko i gwiazdki sekstantem „co by my wiedzieli, kaj my to som”. Kuba patrzył na to z dużym zainteresowaniem. W końcu zapytał:
- Jak ty to robisz, że to jest tak szybko? Dwie – trzy minuty i masz linię pozycyjną.
- A tobie ile to zajmuje? – odpowiedziałem pytaniem na pytanie, jak nasi starsi bracia w wierze.
- Nic mi nie zajmuje, bo tego nigdy nie robiłem. Nie mam zielonego pojęcia o astro. To znaczy - nauczyłem się kiedyś, żeby zdać egzamin na wielkiego, ale nic z tego nie pamiętam.
- To jak ty na jednych i drugich regatach przejechałeś Atlantyk?
- Jak to „jak”? Na zliczeniówce.
Widok mojej gęby był podobno bezcenny.
Skutek był taki, że posadziłem Kubę, a przy okazji i Radomińskiego w kokpicie (przypominam, że stołu w mesie nie było) i zrobiłem im wykład (o rany, który to już raz w życiu) z cyklu „astronawigacja dla idiotów”. W rezultacie Kuba i Andrzej w każdej wolnej chwili prawie się bili, który z nich zrobi linię pozycyjną.
Wiadomo wszak, że duzi chłopcy też lubią zabawki, tyle, że działa tu angielska zasada „The difference between men and boys is the price of their toys”.
Dotarliśmy do Southampton. Przedstawiciel producenta obejrzał maszt i powiedział: „Sorry, nasza wina. Dajcie nam 10 dni na zrobienie nowego masztu”. Zrobili, ale musieliśmy jeszcze czekać ponad tydzień na inną firmę, która robiła olinowanie.
No i wreszcie wyszliśmy.
Pech nas jednak nie opuszczał. Jeszcze przed wyjściem z cieśniny Solent – zaczęło się rozwiewać. Kuba zarządził refowanie grota. Poszedłem do masztu, odpuściłem hamulec kabestanu grota – dość nonszalancko przytrzymałem korbę. Niestety, moja wina, za słabo. Korba odbiła i palnęła mnie w ostatni paliczek małego palca prawej ręki. Ból był potworny, ale grota zarefowałem.
Wyszliśmy na Kanał. W pewnym momencie fala z prawego baksztagu podbiła rufę . Siedzący w nawigacyjnej Andrzej został wyrzucony z fotela, przeleciał lotem koszącym jacht w poprzek, wylądował żebrami na krawędzi szafki w kambuzie i padł. Wrzask, ból w klatce piersiowej , zwłaszcza przy oddychaniu. Wszystko wskazywało, że ma pęknięte żebro, albo i kilka. Ze wskazaniem na „kilka”.
Co tu robić? Trzeba gdzieś wejść, a my nie mamy żadnego planu portu. Wybraliśmy Calais. Postawiliśmy „Spaniela” w dryf, żeby zwolnić, bo jeszcze była noc i o świcie weszliśmy do portu.
Tam wezwaliśmy pogotowie, no, znaczy – straż pożarną, bo tam straż wozi chorych. Pojechałem z Andrzejem, żeby przynajmniej wiedzieć, do którego szpitala go zawiozą. Prześwietlenie wykazało pęknięcie kilku (bodajże trzech) żeber, więc położyli Andrzeja w wyrze na kilka dni.
Wykorzystałem, że lekarz-rentgenolog, młody, sympatyczny facet, gadał w języku langłydż, powiedziałem mu o swoim bólu w palcu.
- Połóż tu łapę – powiedział lekarz – to ci ją prześwietlę.
Położyłem prawą dłoń na stole, a pan doktor na to: - Ach jaka piękna fraktura!
Okazało się, że kość w ostatnim paliczku jest zupełnie odcięta od reszty.
Myślałem, że wsadzą mi to w gips, ale nie…. Nowoczesność w polu i zagrodzie. Na palec założyli mi bajerancką szynę aluminiową wykładaną gąbką. Od górnej części dłoni, dookoła palca i po wewnętrznej części dłoni, aż za nadgarstek.
Wróciłem na jacht i czekaliśmy, aż pozwolą Andrzeja transportować. Trwało to 5 czy 6 dni.
Dzięki szynie, która unieruchamiała mi palec w pozycji „ruki po szwam” odkryłem, do czego w życiu codziennym jest potrzebny mały palec. Otóż – jest niezbędny do smarowania chleba! Kiedy trzymamy w prawej ręce nóż, nie zdajemy sobie sprawy z tego, że małym palcem przytrzymujemy trzonek, żeby się nie obracał. Przy wyprostowanym i unieruchomionym małym palcu posmarowanie kromki masłem, zwłaszcza chłodnym – to wyższa szkoła jazdy.
Dygresja: W ostatnim dniu regat Kubie wysiadł samoster. Ostatnią dobę przejechał na ręcznym sterowaniu. W naszej drodze powrotnej nie miało to dotąd większego znaczenia, bo na pokładzie było pięciu chłopa. Teraz jednak było inaczej. Frederic się wyokrętował, Andrzej – jak wróci – będzie płynął w stanie leżącym, więc do sterowania zostanie nas trzech: Kuba, Jurek i ja. Kuba się zaparł, że skoro i tak nie mamy nic do roboty – spróbuje rozgryźć ten samoster i naprawić go.
Jak powiedział – tak zrobił. Minęły trzy dni dłubania i – samoster działa. Prawie nówka sztuka, mało śmigana. Wrócę jeszcze do tego tematu później.
Po odebraniu Andrzeja ze szpitala [ze wskazaniem: ma leżeć na wygodnym (he, he, he) i stabilnym (hi, hi, hi) łóżku] – wyszliśmy z Calais. Pogoda paskudna. Silny wiatr i mglisto, chwilami silna mgła.
Kurs – na Texel. Nad ranem wysztrandowaliśmy na holenderskim Noorderhaaks przy Den Helder. Jest to opisane i przez Andrzeja w „Okraku” i w orzeczeniu Izby Morskiej.
Pudełko: Siedzisz na mielu i nic nie rozumiesz
Siedzimy na płytkim, w dużym przechyle, co chwilę przez cały jacht przewalają się fale. W jakiś czas po wezwaniu pomocy – podpłynęła motorówka ratownicza. Zatrzymała się 50 m od nas, po czym z motorówki wysiedli dwaj faceci i… przyszli pieszo do nas. Co jest? Chrystus ze świętym Piotrem czy cóś? Dopiero po dłuższej chwili dotarło do nas, że skoro my leżymy prawie na burcie, to całe „groźne morze” wokół ma głębokość metrową.
Ustaliliśmy co i jak, no i się zaczęło.
Punkt pierwszy – to zabranie Andrzeja na ląd. Punkt drugi – ściągniecie „Spaniela” z mielizny. Z pierwszym – nie było problemu, natomiast z drugim...
Przy następnej wysokiej wodzie przyszła motorówka. Nic. Przy następnej – dwie. Nic. Holendrzy zażyczyli sobie zamówienia dużego holownika. Kuba zamówił. Przypłynął potężny „Titan” z Ijmuiden. Zawodowcy. Holownik miał 6 m zanurzenia, więc zakotwiczył 2 kable od nas, bo bliżej nie mógł. Przywieźli z sobą 150 m liny. Postali chłopcy, postali, stwierdzili, że nic się nie da zrobić i odpłynęli.
Kiedy woda opadała, jacht leżał na miękkim piasku, a my robiliśmy sobie spacery po Noorderhaaks. Potem wody przybywało, więc trzeba się było szybko ewakuować na „Spaniela”. I tak przez trzy doby, mimo próśb, gróźb, naszych wrzasków przez UKF-kę i innych „środków nacisku”.
Po trzech dniach kapitanat podjął męską decyzję. Syzygia się kończy. Dzisiaj albo za dwa tygodnie. Przypłynęły trzy motorówki, wzięły nas za łeb, znaczy za balast, (myśmy postawili i wybrali „na blachę” żagle, żeby zwiększyć przechył) i bez większych problemów ściągnęły nas z mielizny. A kiedy „Spaniel” wyprostował się na głębokiej wodzie – musieliśmy awaryjnie zrzucać żagle, bo jacht zaczął ciągnąć motorówki. W porcie przyszedł nurek, stwierdził brak jakichkolwiek uszkodzeń, poza paroma lekkimi zarysowaniami żelkotu.
Pudełko: O czym Radomiński nie napisał, bo wtedy nie mógł.
Wydaliśmy dziękczynne przyjęcie. Zaprosiliśmy miejscową elitę. Między innymi – szefa, o, pardon, prezydenta policji. No i szef puścił farbę:
- Chłopaki, wybraliście najgorszy możliwy dzień na to sztrandowanie. My tu mamy konferencję admirałów NATO. Każdy przyjechał ze swoją ochroną, ja mam wszystkich swoich postawionych na baczność, w tym mieście już nikt nie wie, kto kogo ma pilnować. I nagle, niemal pod oknami sali konferencyjnej włazi na mieliznę jakiś jacht z banderą państwa Układu Warszawskiego, rzekomo jednostka sportowa.
Mogliśmy was ściągnąć od razu, ale dostaliśmy zakaz. Polecono mi posłać przy następnej wysokiej wodzie płetwonurków, żeby sprawdzili, jakie urządzenia macie wbudowane w dno. Potem czekaliśmy na ustalenie, kim wy naprawdę jesteście. Dopiero kiedy Amerykanie (cholera wie kto, chyba CIA) ustalili, sprawdzając w Newport, że to naprawdę jacht sportowy i to najszybszy w regatach, dostaliśmy zgodę. No to wzięliśmy was za łeb i do portu.
Pudełko: Szczęśliwy powrót bez happy endu
Dwa dni później wyszliśmy. Powrót do domu był właściwie bez większych ekscesów, jeśli nie liczyć mrozów i śnieżycy. Kanał Kiloński przechodziliśmy przy minus 5 i śnieżycy ze wschodu. Po 15 minutach sterowania następowała zmiana, a sternik wchodził do środka i usiłował roztopić lodową skorupę łączącą brodę, kaptur i kołnierz swetra.
Zatrzymaliśmy się jeszcze na 1 dzień w Kieler Yacht Clubie. Wieczorem wyszliśmy, rozcinając w basenie klubowym taflę lodu. Następnego dnia weszliśmy do basenu „Certy” w Świnoujściu. Tam dowiedzieliśmy się, że właśnie przyszła wiadomość, iż Czesław zginął, „Raczyński II” zatonął, a załogę uratował jakiś statek, który płynie na Karaiby.
Kuba się wyokrętował i pojechał do domu, a my we trójkę dopłynęliśmy do basenu jachtowego na Golęcinie. Ściślej – we czwórkę, bo na dziobie ulepiliśmy bałwana ze śniegu zebranego na pokładzie.
A tam było huczne powitanie: Czekała na nas… komisja inwentaryzacyjna, bo przed planowaną sprzedażą „Spaniela” trzeba było ustalić, co na nim jest, a czego nie ma.
„Spaniel” stał przez wiele miesięcy na Golęcinie, aż wreszcie znalazł się klient z Łotwy. Jacht sprzedano, ku irytacji nie tylko Kuby, ale i niemal całego środowiska żeglarskiego.
Straciłem „Spaniela II” z oczu na 20 lat.
Pudełko: Dwadzieścia lat później
Jest rok 2002. „Pogoria” startuje, jak co roku w (ówczesna nazwa) Cutty Sark Tall Ship Races. Miał dowodzić Piotr, o, pardon, baczność! Admirał Piotr Kołodziejczyk, spocznij!, ale cóś zachorzał, więc STAP zrobił łapankę na kapitanów.
Metodą starego konspiratora przemykałem kanałami ze Starego Miasta na Żoliborz, ale pan dyrektor Marek Kleban był lepszy (czyżby też miał dziadka w Wermachcie?). Wrzucił do studzienki handgranat, ogłuszył mnie, wyciągnął i kazał jechać na „Pogorię”.
W ten sposób nagle i niespodziewanie wylądowałem na „Pogorii” w pięknym porcie La Coruna. Tam przywitał mnie oficer Nedoma Jasiek obłudnym, jak zwykle, tekstem, że się cieszy, że mnie widzi. Zrewanżowałem mu się taką samą obłudą mówiąc, że ja też się ucieszyłem na jego widok.
Na razie staliśmy, jak i pozostałe 70 jednostek w porcie i zaliczaliśmy kolejne imprezy, spotkania i inne „receptions”. Po południu pojawiły się na „Pogorii” dwa małolaty, bardziej rosyjsko niż anglojęzyczne i wręczyły mi zaproszenie na „niebolszoj prijomczik na łatwijskoj jachtie „Spaniel”.
Językowo – określenie „niebolszoj prijomczik” oznacza małe przyjątko, ale życiowo oznacza (AIKI, jako znawca tamtejszych obyczajów, chyba potwierdzi), że będzie to nie więcej niż pół litra na twarz.
Bardzo mi to odpowiadało, więc powiedziałem chłopakom, ze chętnie wpadnę, bo chciałbym po 20 latach zobaczyć, jak teraz wygląda „jachta”, na której przejechałem Atlantyk z pękniętym masztem.
Chłopaków zamurowało. Wyglądali tak, że biblijną żonę Lota można by śmiało uznać za rozrywkową panienkę, która właśnie robi dwa salta z półśrubą. Musieliśmy ich ratować solami trzeźwiącymi. No, może nie były to akurat sole, raczej jakieś płyny. Jasiek! Nie pamiętasz czasem, czym ich doprowadziliśmy do stanu używalności?
Kiedy ożyli, na przemian gadali, że koniecznie muszę przyjść, bo oni pływają na „Spanielu” od lat, wiedzą, że to jest sławna łódka, ale nie maja żadnej wiedzy, na czym ta sława ma polegać. Dla nich wszystko, co było przed postawieniem na rufie bandery łotewskiej – to tabula rasa.
Wieczorem przebrałem się za kapitana (takie są obyczaje na TSR), poszedłem na „Spaniela” i… zepsułem przyjęcie innym kapitanom. Goście dostali po kielichu i nikt się nimi nie zajmował, bo załogę jachtu interesowały tylko moje opowieści. Wśród załogi był również dziennikarz jednej z ryskich gazet. Ten trzymał przez cały czas ziobrofon przed moją twarzą, więc prawdopodobnie moje trucie znalazło się na łamach.
A ja przy okazji dowiedziałem się dalszego ciągu spanielowej historii. Otóż „Spaniela” kupił od PZŻ Instytut Oceanografii z Rygi dla swojego „jachtkłuba”. Kiedy padł Związek Radziecki i Łotwa odzyskała wolność, zaczęto (podobnie jak u nas) prywatyzować, co się da. „Spaniela” sprywatyzowano w całości. Kupił go jeden z dyrektorów, na szczęście żeglarz (z zamiłowania, nie z nominacji). Zorganizował grupę zapaleńców, jacht jest intensywnie eksploatowany, co roku startuje w Tall Ship Races i w swojej klasie albo wygrywa, albo przynajmniej zajmuje miejsce „na pudle”. Oficjalnie dalsza historia wygląda tak (ze strony www Spaniela):
New boat of 56 ft LOA under the name of SPANIEL II was built in Szczecin in 1979 to replace the 38ft SPANIEL, the 3rd place winner in OSTAR 1976. SPANIEL II skipped by Kazimir Jaworski was 1st of monohulls in OSTAR 1980 race, making the single-handed East to West Atlantic crossing in 19 days and 13 hours.
In 1982 this yacht was sold to Latvian Academy of Science, renamed as SPANIEL again, based in Riga and engaged in marine environmental research projects, participated in racing and cruising as well.
Since 1997 under private ownership SPANIEL started sail training activities. Over 150 youngsters have been participating in different sailing activities including The Cutty Sark Tall Ships’ Races, where SPANIEL was prizewinner in 1998, 1999, 2000, 2001, 2002 and 2003 Races. SPANIEL was successful participant also since 2004 in The Tall Ships’ Races where SPANIEL was prizewinner in 2004, 2005, 2006 and 2008 Races.
Wtedy, tzn. w 2002 r. kapitanem był właściciel, Gunars Šteinerts , bardzo sympatyczny facet. Sześć lat później, o czym pisał Jasiek Nedoma, spotkałem „Spaniela” w - nomen omen -Den Helder, kiedy zakończyłem TSR na „Zawiszy” z niewidomą załogą, ale był tam już inny kapitan.
Cóż, żal serce ściska. Można się tylko pocieszać, że „Spaniel II” trafił w dobre ręce.
Wracamy do pudełka „20 lat wcześniej”
W owych czasach w PRL działały dwie firmy ubezpieczeniowe. PZU ubezpieczało „na kraj”, „Warta” zaś – „na zagranicę”. Na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych wszystkie jachty – na podstawie decyzji centrali, ubezpieczał oddział „Warty” w Koszalinie.
Tam też był ubezpieczony „Spaniel II”.
Nasza współpraca z „Wartą” w czasie rejsu układała się „dobrze, ale nie beznadziejnie”.
Najpierw parę opisów wziętych z „Okraka”. Dzięki Kuszy, który podrzucił mi książkę i dzięki Andrzejowi, który zgodził się na umieszczenie tu cytatów – oto parę smaczków:
Przykład I: ( Z Calais)
W Calais powstał problem zapłaty za szpital, w którym opatrywano żebra Andrzeja. Kuba dorwał się do telefonu, a po paru godzinach zeznał:
Nasz przedstawiciel w Paryżu odesłał mnie do agenta w Calais. Wprawdzie ten agent od trzech miesięcy nie żyje, ale wdowa po nim podała mi telefon jakiegoś faceta, który znał numer firmy, skąd z kolei odesłano mnie pod jakiś numer w Paryżu. Okazało się, ze to jest ten sam przedstawiciel, z którym już rozmawiałem. Ucieszył się, że znów do niego dzwonię, gdyż miał dla mnie, jak stwierdził, dobrą wiadomość:
- Nie martw się pan, już po kłopocie. Przed godziną dostałem informację, że ten pański marynarz w szpitalu już nie żyje. To znacznie ułatwi sprawę, bo zyskujemy czas na załatwienie formalności i kosztów.
Przykład II: (Z Southampton)
„Termin zakończenia remontu ustalono na 8 listopada. O kolejne 10 dni przedłużał się nasz rejs. Zapasy prowiantu, wody i gazu do kuchenki – kompletnie wyczerpane. Nasza cierpliwość – także. (…) Od czasu do czasu nieco emocji wprowadzały telefony z GAL-u w Londynie, informujące nas o zmiennych losach batalii w sprawie diet należnych nam z racji ubezpieczenia za czas postojów wywołanych awarią. Warta walczyła jak lew o każdego niemal centa.
W końcu GAL uzyskał zgodę na wypłacenie nam należności, ale tylko za okres remontu w Southampton. Poprzednie postoje – ponieważ napraw dokonywaliśmy sami, bez żadnych kosztów dewizowych i, o czym świadczy najdobitniej fakt dopłynięcia do Anglii, nie pomarliśmy z głodu – nie wchodzą w grę.”
Przykład III: (z Den Helder)
„Chcemy wypłynąć nazajutrz po zrobieniu koniecznych zapasów i uzupełnieniu utraconego, a niezbędnego do dalszej żeglugi wyposażenia. Przybyły z Rotterdamu agent naszej spółki ubezpieczeniowej, po obejrzeniu i zatwierdzeniu listy potrzebnego sprzętu (zawierającej takie m. in. pozycje, jak: dwa koła ratunkowe, porwane na mieliźnie przez fale, czerwone rakiety spadochronowe zużyte podczas akcji, dziobowa lampa pozycyjna strzaskana przez sztorm) bez słowa obiecał pokrycie rachunku u dostawcy okrętowego, rozumiejąc doskonale, iż żaden kapitan nie zdecyduje się na opuszczenie portu bez tak istotnego wyposażenia.
Następnego dnia (…) oniemieliśmy, gdy nasz agent, sam również bezbrzeżnie zdziwiony, jąkając się niemal (ze wstydu?) przekazał nam stanowisko swych mocodawców, nie zezwalające na jakiekolwiek wydatki dla uzupełnienia brakującego sprzętu.
- Ja wiem, że to sprawa bezpieczeństwa, nawet przepisów, właściwie nie wolno wam przecież wypływać bez tych rzeczy, dla mnie to oczywiste, ale co mogę poradzić, dostałem wyraźny teleks: żadnych kosztów. Takie dostałem polecenie – tłumaczył się agent.
Nasz holenderski przyjaciel, który nas woził swoim samochodem i siłą rzeczy był świadkiem rozmów prowadzonych po angielsku z agentem, delikatnie powstrzymywał się od wszelkich komentarzy i pytań. Kiedy jednak dojechaliśmy do klubu, przeprosił nas za swą, jak to określił, „z dobrego serca płynącą niedelikatność” i zaproponował, że podejmie się zorganizowania… składki na konieczne nam wyposażenie. Nie trzeba chyba opisywać, jak czuliśmy się w tym momencie.
Następnego dnia, po kolejnej interwencji holenderskiego agenta, z kraju nadszedł kolejny teleks, tym razem zezwalający agentowi na pokrycie kosztów zakupu koniecznego sprzętu i wyposażenia. Problem został rozwiązany, tyle, że cała doba stracona.”
Glosa (z Den Helder)
Na spotkanio-przyjęciu, tym, na którym szef policji wyjaśnił, dlaczego akcja ratownicza tak długo trwała, wydarzył się pewien incydent. Andrzej opisuje to tak:
„W uroczystym tłumie Gości Oficjalnych nie bardzo mogliśmy się jednak połapać, kto kogo reprezentuje. Już po sporządzeniu i podpisaniu protokołów z akcji, z oględzin technicznych jachtu, po spisaniu strat i uszkodzeń, w części właściwie towarzysko-kameralnej jakiś nie odzywający się dotychczas dżentelmen zwrócił się do naszego kapitana z prośbą o podpisanie wypełnionego przez siebie wcześniej formularza.
Uczynił to w sposób sugerujący marginalne znaczenie dokumentu; „ot, tak, dla formalności”. Na szczęście dokument był wypełniony w języku angielskim, a Kuba, mimo totalnego zmęczenia, wykazał rewelacyjną wręcz czujność, czytając nawet akapit, przypadkowo zapewne przysłonięty ręką naszego gościa, który usłużnie przytrzymywał formularz do podpisu.
Ten dla formalności tylko sporządzony dokument nosił tytuł „Protokół z przeprowadzonej akcji ratowniczej”, a „mało ważny:, prawie niezauważalny akapit mówił, iż „Spaniel” został uwolniony z mielizny przez holownik „Titan” przy asyście łodzi ratownictwa brzegowego.
Kapitan spokojnym głosem polecił przedstawicielowi Wijsmullera (nim to okazał się być cichy dżentelmen) przeredagowanie protokołu zgodnie z prawdą.
Podpisany przez Kubę protokół brzmiał: „Spaniel” uwolniony został przez łodzie ratownictwa brzegowego – K.N.Z.H.R.M. – przy asyście holownika „Titan”.
Przedstawiciel słynnej firmy, nie skonfundowany bynajmniej niemiłym wydarzeniem, określił rzecz całą jako nic nie znaczące przejęzyczenie i zaproponował toast… za tych, co na morzu. No cóż, zawodowiec… Wymieniliśmy z chłopcami z lifeboatów znaczące spojrzenia.”
Finał spraw ubezpieczeniowych
Minął rok albo i więcej. Nagle otrzymuję pismo w koszalińskiej „Warty”, z którego wynika, że mam zapłacić im 10 000 złotych.
Dzwonię do Kuby: - Też dostałeś taką bumagę??
- Tak. Nie bardzo wiem o co chodzi, ale ja teraz projektuję jacht w Berlinie Zachodnim. Siedzę cały tydzień w Berlinie, do domu przyjeżdżam na weekendy. Pomyślałem, że jak „Warta” odda sprawę do sądu, którym zagroziła – będę musiał co chwilę przyjeżdżać na rozprawy. To dla mnie żaden interes. Machnąłem ręką, zapłaciłem im tę dychę i niech się odpieprzą.
- Mam ci zwrócić połowę?
- Daj sobie siana. Ta dycha to dla mnie teraz parę godzin pracy. Postawisz przy okazji piwo i będziemy kwita.
Wyjaśnienie o co tu chodzi, bo dla dzisiejszych żeglarzy jest to sprawa zupełnie niezrozumiała:
Otóż w świetlanych czasach obowiązywała Umowa Generalna podpisana przez ZG PZŻ i Centralę „Warty”. Umowa przewidywała, że PZŻ zobowiązuje się ubezpieczać wszystkie jachty morskie w „Warcie”, a „Warta” zastosuje specjalne zniżki w stosunku do „normalnej” taryfy.
Była to sztuka dla sztuki w postaci czystej. Bez tej umowy nic by się nie zmieniło. Zobowiązanie się PZŻ było o kant potłuc. PZŻ mógł sobie chcieć ubezpieczyć jachty gdziekolwiek, ale do wyboru była „Warta”. „Warta” z kolei mogła sobie ustalać taryfy, zniżki i zwyżki wg własnego widzimisię, bo nie miała konkurencji.
Ot, coś takiego, jak w raju. Pan stworzył Ewę i powiedział do Adama: wybierz ją sobie za żonę.
Istotne w tej umowie było sformułowanie, że w przypadku awarii (w sensie – zdarzenia ubezpieczeniowego) z winy załogi – załoga płaci „Warcie” kwotę 10 000 złotych. Uzasadnieniem (PZŻ-towskim) tego sformułowania była chęć tzw. zdyscyplinowania załóg, czyli – żeby załoga bardziej dbała o unikanie wypadków.
Stąd moje pytanie do Kuby, czy mam mu zwrócić połowę, bo – moim zdaniem – załoga (w postaci Kuby) „Warcie” tę dychę zapłaciła. Aha, ta dycha – to wówczas było trochę mniej, niż średnia miesięczna płaca.
W rezultacie – olałem problem.
Minął jakiś czas i dostałem powiastkę do sądu. Koszalińska „Warta” domagała się dychy. „Warta” chciała mi chyba zrobić dobrze, więc skierowała pozew do Sadu Rejonowego w Warszawie (to się chyba wtedy nazywało Sąd Powiatowy). Tragedia! To zapewne była pierwsza sprawa dotycząca ubezpieczeń morskich w Warszawie.
W składzie orzekającym była pani sędzia, na oko lat dwadzieścia parę, chyba świeżo po studiach i aplikacji i dwaj emeryci – ławnicy. Staruszkowie ławnicy usnęli w piątej minucie rozprawy, a pani sędzia wyglądała jak jednoosobowa publiczność na meczu tenisowym. Mówił mecenas – radca prawny koszalińskiej „Warty” – głowa w prawo, mówiłem ja – głowa w lewo.
Istotą sprawy była interpretacja określenia „załoga”. Wg mnie – „załoga” to „załoga”. Wg „Warty” – „załoga” – to każdy członek załogi osobno. Inaczej mówiąc – każdy członek załogi powinien zapłacić „Warcie” 10 tys. zł.
Myśmy z mecenasem sobie pogadali, Wysoki Kryminał nam nie przerywał, po jakimś czasie zakończył rozprawę. Zapadł wyrok. Wygrała oczywiście „Warta”. Ubawiło mnie setnie uzasadnienie wyroku, które brzmiało:
„Ponieważ powód wystąpił z powództwem – należało orzec jak wyżej”.
Logika nie do podważenia! No jasne! Przecież gdyby powód nie wystąpił – wyrok byłby zupełnie inny!
Naiwny – odwołałem się do sądu wojewódzkiego. Tam już o ławnikach-staruszkach nie było mowy. Skład – trójka sędziów. Płci pięknej. Było podobnie, tylko, że teraz trzy głowy obracały się to w lewo, to w prawo, bo cały skład sędziowski nie bardzo rozumiał, o czym my z mecenasem mówimy. Po zakończeniu rozprawy, kiedy pakowałem „pomoce naukowe” do teczki, pani sędzia przewodnicząca zapytała:
- Czy mógłby pan pożyczyć sądowi ten egzemplarz Kodeksu Morskiego, bo – jak sprawdziłam – w bibliotece sądu go nie ma.
Oczywiście pożyczyłem, ale moje podlizanie się Wysokiemu Sądowi nie pomogło. Przegrałem. Odebrałem z sekretariatu sądu egzemplarz Kodeksu Morskiego, zapłaciłem koszalińskiej „Warcie” 10 patyków i na tym sprawa się zakończyła.
I wcale mnie nie usatysfakcjonowała wiadomość, że w jakiś czas później dyrektor oddziału „Warty” wylądował w pudle. Nie, nie z powodu „Spaniela”, za jakieś tam nadużycia.
Janusz Zbierajewski
wróć na początek strony...
|