Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczpospolitej Polskiej działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - "Prawo o stowarzyszeniach", ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz statutu Związku.

Związek zrzesza ochotnicze straże pożarne i inne osoby prawne w celu reprezentowania ich interesów w zakresie działalności na rzecz ochrony przeciwpożarowej, propagowania i realizacji działań statutowych.

Ochotnicza Straż Pożarna działa na podstawie wyżej wymienionych przepisów oraz własnego statutu. Statut OSP określa: siedzibę, teren działania, cele i sposoby działania, prawa i obowiązki członków, władze (walne zebranie, zarząd, komisja rewizyjna), majątek i fundusze OSP oraz zmiany statutu i rozwiązanie OSP.

Członkami OSP mogą być:

• osoby fizyczne, mające pełną zdolność do czynności prawnych i nie pozbawione praw publicznych,

• małoletni za zgodą przedstawicieli ustawowych,

• osoby prawne.

Członkowie OSP dzielą się na:

• czynnych,

• młodzieżowych drużyn pożarniczych,

• wspierających,

• honorowych.

Członkiem czynnym może być osoba, która aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu, opłaca składkę członkowską i złożyła przyrzeczenie następującej treści:

"W pełni świadom obowiązków strażaka - ochotnika uroczyście przyrzekam uczestniczyć w ochronie przeciwpożarowej majątku narodowego, być zdyscyplinowanym członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej, dbałym o jej godność, ofiarnym i mężnym w ratowaniu życia ludzkiego i mienia."

Członkiem młodzieżowej drużyny pożarniczej może zostać osoba, która ukończyła 12 lat, uzyskała zgodę opiekunów ustawowych i złożyła przyrzeczenie . Członkowie MDP w wieku 16 - 18 lat mogą być wybierani do władz OSP. MDP mogą być środowiskowe oraz tworzone w szkołach i placówkach wychowawczych oraz miejscu zamieszkania. Zasady organizacji MDP określa regulamin organizacyjny MDP zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP.

Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna współdziałająca w rozwój OSP, wspierająca finansowo lub w innej formie jej działalność. Członek wspierający-osoba fizyczna, a w przypadku osoby prawnej jej przedstawiciel ma prawo uczestniczyć w walnym zebraniu członków OSP i być wybieranym do władz OSP, korzystać z urządzeń i sprzętu będącego własnością OSP.

Członkiem honorowym może zostać członek OSP szczególnie zasłużony dla ochrony przeciwpożarowej. Godność członka honorowego nadaje walne zebranie. Członkowie honorowi nie opłacają składek członkowskich.

Członkowie czynni i honorowi mają prawo:

• wybierać i być wybierani do władz OSP,

• uczestniczyć w walnym zebraniu z prawem głosu,

• wysuwać postulaty i wnioski wobec władz OSP,

• korzystać z urządzeń i sprzętu będącego własnością OSP,

• używać munduru i odznak.

Do obowiązków członka czynnego należy:

• aktywnie uczestniczyć w działalności OSP,

• przestrzegać postanowień statutu OSP, jak też regulaminów i uchwał władz OSP,

• podnosić poziom wiedzy pożarniczej przez udział w szkoleniu fachowym,

• dbać o mienie OSP,

• regularnie opłacać składki członkowskie.

Zarząd OSP spośród członków czynnych tworzy jednostkę operacyjno - techniczną.

Członkostwo ustaje na skutek:

• dobrowolnego wystąpienia z OSP,

• wykluczenia przez władze OSP z powodu prowadzenia działalności sprzecznej z postanowieniami statutu OSP,

• skreślenie z powodu nieusprawiedliwionego zalegania z opłatą składek członkowskich za okres przekraczający 1 rok,

• likwidacji OSP,

• śmierci,

• likwidacji osoby prawnej będącej członkiem wspierającym.

Władzami OSP są:

• walne zebranie - najwyższa władza OSP,

• zarząd - 5 do 9 członków wybranych przez walne zebranie,

• komisja rewizyjna - 3 członków wybranych przez walne zebranie.

Do kompetencji walnego zebrania należy:

• podejmowanie uchwał o zmianach i rozwiązaniu OSP,

• rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdania zarządu i komisji rewizyjnej z ich działalności,

• uchwalanie rocznego planu działalności i budżetu OSP,

• ustalanie wysokości składki członkowskiej oraz podejmowanie decyzji o jej zmianie,

• podejmowanie uchwał w sprawie udzielania absolutorium dla ustępującego zarządu na wniosek komisji rewizyjnej,

• rozpatrywanie odwołań od decyzji zarządu oraz innych spraw i wniosków zgłoszonych przez członków OSP,

• podejmowanie uchwał o wystąpieniu ze Związku OSP RP,

• podejmowanie uchwał w prawach nabycia i zbytu środków trwałych,

• podejmowanie uchwał w sprawie przyjęcia zapisów i darowizn,

• wybieranie i delegowanie członka OSP w skład władz ZOSP RP.

Zarząd wybiera ze swego grona prezesa, naczelnika straży, dwóch wiceprezesów, sekretarza i skarbnika a także może wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży. Naczelnik straży sprawuje funkcję wiceprezesa.

Do zadań zarządu należy:

• reprezentowanie interesów OSP,

• realizowanie uchwał i wytycznych walnego zebrania,

• zwoływanie walnego zebrania,

• niezwłoczne zawiadamianie sądu rejonowego i organu nadzorującego o zmianie statutu,

• informowanie sądu rejonowego i organu prowadzącego o swoim składzie, miejscu zamieszkania członków, a także o adresie siedziby OSP,

• udzielanie wyjaśnień organowi nadzorującemu oraz udzielanie do przejrzenia w lokalu OSP dokumentów związanych z jej działalnością,

• opracowywanie projektów rocznego planu działalności i budżetu OSP oraz składanie sprawozdań z ich wykonania walnemu zebraniu,

• zaciąganie w imieniu OSP zobowiązań finansowych,

• przyjmowanie i skreślanie z listy członków OSP,

• przyznawanie wyróżniającym się członkom dyplomów i nagród oraz występowanie z wnioskami o przyznanie odznaczeń i odznak,

• organizowanie młodzieżowych i kobiecych drużyn OSP, zespołów kulturalno - oświatowych i sportowych,

• rozstrzyganie sporów między członkami, wynikających z ich przynależności do OSP,

• wykonywanie innych zadań wynikających z postanowień statutu, a nie przypisanych kompetencjom walnego zebrania.

Prezes zarządu reprezentuje OSP na zewnątrz i kieruje całokształtem prac zarządu.

Naczelnik straży kieruje jednostką operacyjno - taktyczną jednoosobowo w formie rozkazów i poleceń.