Style, kierunki, terminy
surrealizm
kierunek w sztuce ukształtowany w latach 20. XX w. Wyrósł z zafascynowania światem podświadomości, przypadku, snu, halucynacji niezwykłymi stanami psychicznymi, pobudzającymi wyobraźnię artysty. Ruchowi patronował poeta A. Breton, który w 1924 ogłosił Manifest surrealizmu. W tym samym roku założone zostało Biuro Badań Surrealistycznych w Paryżu i zaczęło wychodzić pismo surrealistów "La Revolution Surrealiste", przeobrażone później w "La Surrealisme au Seryice de la Revolution" (1930-33), a następnie "Minotaurc" (1933-38). Surrealiści postulowali pełne wyzwolenie człowieka. Z jednej strony miało ono wyrażać się w swobodzie wyboru między dobrem a złem, porządkiem a chaosem, z drugiej zaś strony swoboda automatycznej, niekontrolowanej ekspresji indywidualnej, przy skrupulatnej obserwacji odruchów, czynności mimowolnych, nieumotywowanych, snów, gry wyobraźni - miała odkryć owo niczym nie hamowane, rzeczywiste funkcjonowanie myśli, pełną prawdę człowieka. Początkowo ruch surrealistyczny miał charakter wyłącznie literacki (A. Breton, L. Aragon, P. Eluard); później, dzięki Bretonowi, przyłączyła się do niego grupa malarzy (m.in. H. Arp, M. Duchamp, F. Picabia, M. Ray oraz G. de Chirico, J. Miro). Pierwsza wystawa sztuki surrealistycznej odbyła się w 1925, w Galerie Pierre w Paryżu. Wkrótce kierunek ten rozwinął się szeroko: grupy i pisma surrealistyczne powstały w Anglii, Czechosłowacji, Danii, Hiszpanii, Japonii i Jugosławii. W międzynarodowej wystawie surrealistów, otwartej w 1938 w Paryżu, uczestniczyło 70 artystów z 14 krajów. Malarze surrealiści posługują się różnymi metodami kształtowania obrazów, przy czym zawsze istotną w nich rolę odgrywa czynnik poetycki, a sposób malowania ma w większości przypadków charakter iluzyjny. W obrazach surrealistycznych przedmioty rzeczywiste łączone są często w sposób niezwykły, zaskakujący; czasem rzeczywistym obiektom przydawane są obce im cechy; z elementów rzeczywistych budowane są nowe, udziwnione obiekty lub istoty; kiedy indziej wreszcie kreowane bywają całkowicie nowe, z wyobraźni wywiedzione wizje fantastycznego świata. Są one zawsze nasycone klimatem niezwykłości i tajemniczości, często grozy. Do najwybitniejszych przedstawicieli surrealizmu, obok wymienionych, należą: R. Magritte, P. Delvaux, A. Masson, M. Ernst, S. Dali. W Polsce surrealizm nie wystąpił w czystej formie. Elementy surrealne odnaleźć można w okresie międzywojennym w twórczości członków grupy Artes, po II wojnie światowej swoistą formułę surrealizmu reprezentują m.in. K. Mikulski, J. Krawczyk i E. Rosenstein. (franc. surrealisme)