Style, kierunki, terminy
neoplastycyzm
doktryna malarska stworzona przez P. Mondriana, ogłoszona manifestem opublikowanym w Paryżu w 1920. Neoplastycyzm jest formą abstrakcji geometrycznej sprowadzonej wyłącznie do linii pionowych i poziomych, które dzielą płaszczyznę obrazu na prostokąty i kwadraty, oraz do barw podstawowych: czerwonej, żółtej i niebieskiej oraz czerni, bieli i szarości. Stworzenie neoplastycyzmu było rezultatem dążeń Mondriana do oczyszczenia sztuki z elementów przedstawieniowych, do stworzenia uniwersalnego, zobiektywizowanego języka przekazu głębokich treści wewnętrznych. Opierając się w dużej mierze na poglądach filozoficznych teozofa M. Schoenemaekersa, Mondrian w swoim malarstwie neoplastycznym wyrażał istotną strukturę wszechświata i walkę przeciwstawnych w nim elementów, sprowadzając je do równowagi. Stawiając sztuce ważne zadania społeczne wyrażał przekonanie, że uniwersalna sztuka elementarnych środków plastycznych w przyszłości "przeniknie do życia społecznego i doprowadzi do jego powszechnej harmonii i równowagi". Wraz z T. van Doesburgiem Mondrian w 1917 założył w Amsterdamie grupę i czasopismo "De Stijl", które było wykładnikiem jego idei i do 1924 organem radykalnego neoplastycyzmu. Najbliższymi współpracownikami Mondriana byli: V. Huszar i G. Yantongerloo. Poza artykułami w "De Stijl", Mondrian wyłożył najpełniej swoje idee w broszurze Le neo-plasticisme wydanej w 1920. T. van Doesburg w 1925 stworzył własny wariant neoplastycyzmu, oparty na układach linii skośnych i nadając mu nazwę elementaryzmu, ogłosił go manifestem. Neoplastycyzm odegrał ważną rolę w rozwoju architektury nowoczesnej. Najpełniejszy wyraz znanalazł w twórczości architekta G. T. Rietvelda, zwłaszcza w jego "domu Schrodera" w Utrechcie (1924). W zasięgu wpływów neoplastycyzmu znajdowali się też m. in. J.J. P. Oud i C. von Eesteren.