Style, kierunki, terminy
konstruktywizm
l) w szerszym znaczeniu, zwłaszcza w architekturze - podkreślanie funkcjonalnej, celowej i racjonalnej konstrukcji - ogólna zasada kształtowania bryły zgodnie z logiką konstrukcji; 2) kierunek w plastyce nowoczesnej, z lat 20. i 30. XX w. dominujący w Rosji i oddziałujący silnie na sztukę europejską. Twórcą konstruktywizmu był W. Tatlin, który w 1913 wystawił przestrzenne, podwieszane konstrukcje i kompozycje reliefowe z różnych materiałów, bliskie dadaistycznym pracom Picabii, Duchampa i Schwittersa. Później rozwój konstruktywizmu szedł w kierunku zastosowania w architekturze wyników uzyskanych przez eksperymenty konstruktywistyczne, przy jednoczesnym wykorzystywaniu nowej techniki i nowych materiałów, jak szkło i żelazo. Hasłem kierunku była synteza sztuki, nauki i wiedzy technicznej. Pierwszym, sztandarowym dziełem konstruktywizmu był projekt Pomnika ku czci III Międzynarodówki W. Tatlina (1919-20). Z konstruktywizmem wiązało się w tym czasie wielu artystów rosyjskich, m.in. N. Gabo, A. Pevsner, A. Rodczenko i El Lissitzky. Głównym ośrodkiem konstruktywizmu w latach 1918-21 był Wchutemas - założony w miejsce dawnej moskiewskiej akademii - Państwowy Wyższy Zakład Artystyczne-Techniczny, gdzie wykładali m.in. K. Malewicz, Tatlin, Pevsner, El Lissitzky. Ok. 1920 w grupie konstruktywistów rosyjskich nastąpił rozłam. Zespół skupiony wokół Tatlina, z którym związany był także Majakowski, dążył do wprzęgnięcia sztuki w służbę rewolucji i wykorzystania eksperymentów konstruktywistycznych w budownictwie i sztuce użytkowej. Druga grupa, pod wodzą Gabo i Pevsnera wraz z Malewiczem, występowała przeciwko Tatlinowi zarzucając jego dziełom "maszynowy romantyzm", w obronie "czystego konstruktywizmu" o charakterze spekulatywnym. W 1920 Gabo i Pevsner ogłosili w Moskwie Manifest realistyczny. Oficjalna wystawa sztuki rosyjskiej, zorganizowana w 1922 w Berlinie, w Galerie van Diemen, była pierwszą wielką manifestacją sztuki konstruktywistycznej w zachodniej Europie. Idee konstruktywizmu wprowadzone zostały przez Lissitzky'ego do Bauhausu, gdzie splotły się z pokrewnymi ideami holenderskiej grupy De Stijl, propagowanymi przez T. van Doesburga. W Polsce konstruktywizm zamanifestował się po raz pierwszy wystawą Nowej Sztuki w Wilnie w 1923 z uczestnictwem m.in. H. Stażewskiego, W. Strzemińskiego i M. Szczuki. W rok później stworzona została grupa Blok, która istniała do 1926. U podłoża programu Bloku leżało dążenie do objęcia twórczością artystyczną wszystkich dziedzin życia, poszukiwano syntezy formy obejmującej całą współczesność. Po rozpadnięciu się Bloku w 1926 powstała grupa Praesens kontynuująca w pewnym stopniu założenia ideowe Bloku. W jej skład weszła część członków Bloku oraz zespół awangardowych architektów (B. Lachert, H. Syrkusowa, S. Syrkus, J. Szanajca). Celem grupy było propagowanie nowych prądów w architekturze i sztuce oraz współpraca architektów z malarzami. W 1929 W. Strzemiński wraz z K. Kobro i H. Stażewskim wystąpili z Praesensu tworząc grupę a.r., która akcentowała ideę integracji nowej sztuki. Artyści z a.r. stworzyli kolekcję dzieł międzynarodowej awangardy, która stała się podstawą zbiorów sztuki nowoczesnej obecnego Muzeum Sztuki w Łodzi. (franc. constructwism, od lać. constructio 'spojenie')