Style, kierunki, terminy
impresjonizm
kierunek w sztuce, przede wszystkim w malarstwie, rozwijający się głównie we Francji w latach 70. i 80. XIX w. Nazwa, użyta ironicznie przez krytyka L. Leroy w zamieszczonej na łamach pisma "Charivari" recenzji z pierwszej wystawy impresjonistów, otwartej 15 kwietnia 1874 w paryskim atelier fotografa F. Nadara, pochodziła od tytułu eksponowanego tamże obrazu C. Moneta Impresja - wschód słońca (1872), została później przyjęta przez grupę twórców i najwybitniejszych przedstawicieli: C. Moneta, A. Renoira, C. Pissarra, E. Degasa, A. Sisley'a, B. Morisot, M. Cassat. Impresjonizm sięgał do tradycji kolorystycznego malarstwa europejskigo (weneckiego XVI w., hiszpańskiego XVII i XVIII w., francuskiego poł. XVIII w.) oraz plenerowych i iluministycznych doświadczeń działających w l poł. XIX w. pejzażystów angielskich (W. Turner, ]. Constable, R. P. Bonington) i francuskich przedstawicieli szkoły z Barbizon (F. Daubigny, N.V. Diaz de la Peńa), a także indywidualnych poszukiwań G. Courbeta, J. B. C. Corota, E. Boudina,J. B. Jongkinda; znaczącą rolę dla powstania i rozwoju tego kierunku miała także twórczość i postawa artystyczna blisko związanego z grupą impresjonistów E. Maneta. Odchodząc od akademizmu i obiektywnego realizmu impresjonizm rozwinął zasadę pleneryzmu (malowania bezpośrednio z natury), a głównym jego celem stało się wrażeniowe, subiektywne, czysto zmysłowe przekazanie widzenia rzeczywistości, uchwyconej w jej zmieniających się, ulotnych, zależnych od pory roku i dnia stanach. Najważniejsze były dla impresjonizmu studia nad wzajemnymi stosunkami światła i koloru, co, w połączeniu z ówczesnymi ustaleniami optyki na temat rozbicia plamy barwnej na podstwowe barwy widma słonecznego, doprowadziło w praktyce malarskiej do operowania wyłącznie kolorami lokalnymi i posługiwania się techniką dywizjonistyczną (kładzenia obok siebie drobnych, nieregularnych plam czystych, jasnych kolorów, łączących się w oku widza w większe płaszczyzny barwne). Lekkie, szkicowe nakładanie farb, zacierające kontury i brylowatość przedmiotów, pozwalało na budowanie płaszczyzny obrazu wyłącznie kolorem i światłem, oddawanie przelotnych faz oświetlenia i ułamkowych momentów ruchu. Pod wpływem fotografii, a także kompozycji drzeworytów japońskich impresjonizm stosował kadrowanie motywów, silne skróty perspektywiczne, asymetryczność ujęcia. Program i praktyka impresjonizmu prowadziły w konsekwencji do negacji lub odsuwania na dalszy plan pozamalarskich, ideowych czy tematycznych aspektów dzieła; najchętniej zatem przedstawiali impresjoniści pejzaże (ze szczególnym uwzględnieniem zmienności zjawisk atmosferycznych i kinetycznych - widoki wody, ruchliwych ulic miejskich, dworców kolejowych), portrety, sceny rodzinne, ale także martwe natury, akty. Grupa impresjonistów wystawiała wspólnie w latach 1874-86 we Francji i za granicą, na ekspozycjach organizowanych głównie przez marszanda P. Durand-Ruela, propagatora i kolekcjonera ich dzieł. Impresjonizm, zyskawszy w ciągu ostatniego ćwierćwiecza XIX w. rangę nowatorskiego kierunku w sztuce, zaznaczył się w różnym stopniu w twóczości artystów wielu krajów (m.in. w Niemczech - M. Liebermann, M. Slevogt; we Włoszech - G. Segantini; w Szwecji - A. Zorn; w Stanach Zjednoczonych - S. Sargent). W Polsce założenia impresjonistyczne pierwsi propagowali i najpełniej realizowali w latach 1890-94 J. Pankiewicz i W. Podkowiński oraz L. Wyczółkowski. Teorię i praktykę impresjonizmu kontynuował i przetwarzał neoimpresjonizm, reformowanie zaś i negowanie jego zasad legło u podstaw różnorodnych poszukiwań postimpresjonizmu. (franc. impressionisme) Anna Sieradzka