Style, kierunki, terminy
art deco
termin używany od 1966 na określenie stylu dekoracyjnego, którego narodziny w sztuce europejskiej wiążą się z działalnością ugrupowań: Szkoła z Glasgow (przełom XIX i XX w.),Wiener Werkstatte (1903), "Deutsche Werkbund" (1,907), "Atelier Francaise (1912), szczytowy rozwój przypada na lata 20. (Międzynarodowa Wystawa Sztuk Dekoracyjnych i Przemysłu Współczesnego w Paryżu, 1925), a pewne formy trwają w niektórych dziedzinach plastyki do lat 40., styl ten rozwinął się także w Stanach Zjednoczonych w 2 połowie lat 20. i w latach 30. Art Deco odwoływał się do ideii odrodzenia rzemiosła, głoszonej przez Arts and Crafts, rozwijał zasady syntezy sztuk, realizowane przez secesję, postulował też ścisły związek sztuki z przemysłem, podobnie jak np. Bauhaus. Czerpał inspirację z różnych źródeł: kultur egzotycznych (nurt orientalny), tradycji antycznych (nurt klasycyzujący), kierunków sztuki awangardowej - fowizmu, kubizmu, neoplastycyzmu, konstruktywizmu (nurt geometryczny), sięgał do folkloru i tradycji lokalnych (nurty narodowe). Podstawowe środki wyrazu stylu to: syntetyzowanie i upraszczanie form, prostolinijność, symetria, płaszczyznowość, kontrastowość kolorystyki, mutiplikacja wzorów geometrycznych oraz geometryzowanie motywów roślinnych. i zoomorficznych - służyły podkreśleniu walorów dekoracyjnych obiektów, zawsze jednak zdobnictwo podporządkowane było funkcji i tworzywu (często kosztownemu). Art Deco przejawił się głównie w rzemiośle artystycznym, związanym z wyposażeniem wnętrz, ale obejmował także architekturę, rzeźbę i grafikę, modę damską i biżuterię, znalazł swoje odbicie w malarstwie, przeniknął do scenografii teatralnej i filmowej oraz produkcji przemysłowej. Najlepsze realizacje stworzyli artyści austr. -J. Hoffmann, K. Moser, niem. - P. Behrens, B. Taut, a zwł. franc. - J. E. Ruhimann, A. A. Rateau, J. Dunand, L. Sue, A. Marę (meblarstwo), R. Dufy, I. da Silva Bruhns (tkaniny), R. Lalique, M. Marinot (szkło), E. Decoeur, R. Buthaut (ceramika), J. Puiforcat (srebra), E. Brandt, R. Subes (metaloplastyka), A. Perret, P. Patout (architektura), D. Chiparus (rzeźba), A. M. Cassandre (plakat), P. Iribe, G. Barbier, G. Lepape, Erte, A. Marty (grafika ilustracyjna), P. Poiret, S. Delaunay, G. Chanel (moda damska), firma Cartier (biżuteria), K. van Dongen, T. Łempicka, J. Dupas (malarstwo). W Stanach Zjednoczonych stosowano formy Art Deco głównie w wystroju fasad i wnętrz budynków użyteczności publicznej oraz wyrobach przemysłowych W Polsce Art Deco zyskał narodowy charakter dzięki inspiracjom płynącym ze sztuki ludowej i tradycyjnej, kształtował się równolegle do europejskich przejawów tego stylu, zaznaczył we wszystkich dziedzinach sztuki i rzemiosła a także w niektórych wyrobach przemysłowych. Twórcami polskiego Art Deco byli głównie artyści działający w zrzeszeniach propagujących rzemiosło artystyczne ("Warsztaty Krakowskie" 1913, Ład 1926) - W. Jastrzębowski (wystrój wnętrz, meblarstwo, tkaniny, grafika użytkowa), J. Czajkowski (architektura, meblarstwo, tkaniny) oraz członkowie ugrupowań Rytm (1922) i Ryt (1925) - Z. Stryjeńska, W. Borowski, W. Roguski (malarstwo), J.Szczepkowski, H. Kuna, E. Wittig (rzeźba), W. Skoczyłaś, E. Bartłomiejczyk, W. Wąsowicz (grafika), T. Gronowski (plakat), H. Grunwald (metaloplastyka), a także architekci - J. Koszczyc-Witkiewicz, O. Sosnowski. Cechy stylu Art Deco posiadały wyroby szklane hut "Niemen", "Hortensja", "Zawiercie", ceramika z Ćmielowa, a także wyposażenie transatlantyków "Piłsudski" (1935) i "Batory" (1936). Polska odmiana Art Deco określana jest jako "styl państwowy II Rzeczypospolitej" i uważana za ostatni przejaw poszukiwań polskiego stylu narodowego. Anna Sieradzka