Style, kierunki, terminy

akademizm

kierunek w sztuce (głównie w malarstwie i rzeźbie) rozwijającej się w wieku XIX w kręgu oddziaływania oficjalnych instytucji: akademii sztuk pięknych, wystawowych salonów, urzędowego mecenatu, wyrastający z akademickiej teorii i praktyki warsztatowej, ukształtowanej i utrwalonej w poprzednich stuleciach. Akademie zaczęto zakładać w XVI w. we Włoszech dla podniesienia społecznego statusu i prestiżu artystów, potem także dla kształcenia młodzieży. Ostateczny kształt akademia uzyskała we Francji w czasach Ludwika XIV (Królewska Akademia Malarstwa i Rzeźby, założona w 1648) jako instytucja włączona w system administracji państwowej, organ patronatu nad sztuką, a także jej kontroli. Stworzono wówczas, w znacznym stopniu istniejące do dziś, formy instytucjonalnego zarządzania twórczością artystyczną: system nauczania wg ustalonego programu, zasady eliminacji, konkursów i stypendiów, publiczne pokazy malarstwa. Akademia francuska stała się modelem dla podobnych instytucji w całej Europie, a wypracowany w niej zespół reguł teoretyczno-dydaktycznych, aczkolwiek reformowany i unowocześniany, dominował jeszcze w XIX w., stanowiąc odniesienie dla wielu poczynań artystycznych, zarówno twórców, którzy pozostawali mu wierni, jak i tych, którzy się przeciwko niemu buntowali. Podstawą akademickiej teorii sztuki, skodyfikowanej w kręgu francuskich teoretyków XVII w., jest przekonanie o intelektualnym charakterze twórczości artystycznej; zgodnie z nim zasady rządzące sztuką są poznawalne, a ich przyswojenie daje gwarancję artystycznej doskonałości. Zadaniem sztuki jest przekazywanie idei, stąd o wartości dzieła przesądza przede wszystkim jego treść (akademicka hierarchia tematów); sztuka jest naśladowaniem natury, lecz natury wyidealizowanej, oczyszczonej z niedoskonałości i przypadkowości. Podtrzymujący te zasady XIX-wieczny a. zmieniał się jednak pod wpływem aktualnych prądów artystycznych: romantyzmu, historyzmu, realizmu, stąd brak ogólnie przyjętej jego definicji. Za najbardziej typowych przedstawicieli akademizmu uważani są: P. Baudry, A.-W. Bouguereau, A. Cabanel, H. Makart, w Polsce - H. Siemiradzki. (łac. academia, z gr. Akademia 'Gaj Akademosa') Maria Poprzęcka