słownik - W
westwerk - rozbudowana zach. część bazyliki
charakterystyczna dla architektury wczesnorom. W. budowano na planie kwadratu lub prostokąta, w górnej
kondygnacji mieściły się empory, otwierające się arkadami do wnętrza kościoła; całość wieńczyły jedna
lub dwie wieże, do których prowadziły schody mieszczące się w narożach zach.; środk. część fasady w.
wraz z portalem gł. była niekiedy wysunięta przed lico muru. W. służyły do odprawiania niektórych
obrzędów liturg. (np. chrzest, okolicznościowe nabożeństwa), jako pomieszczenie dla uczestniczących w
obrzędach zakonników lub panów feudalnych i ich dworów.
węgar - pionowy element konstrukcyjny ujmujący
po bokach otwór okienny, drzwiowy itp., dźwigający
nadproże lub łuk; W. drzwiowe wraz z nadprożem
lub łukiem składają się na odrzwia; powierzchnia
wewn. w. nosi nazwę ościeży bocznych. W. występują w formie słupów drewn. (w budownictwie
lud. zw. przystawa, podwój) lub kam.; mogą również
stanowić przyotworową część ściany.
wimperga - w architekturze got. dekor. szczyt trójkątna
umieszczany w zwieńczeniu portalu lub okna. Pole w.
zdobiono ślepym lub ażurowym maswerkiem, krawędzie
żabkami, wieńczono je kwiatonem, pinaklami,
rzadziej rzeźbą figur. W. pojawiły się w architekturze
XIII w., a najbardziej dekor. formy miały w XV w. W.
była również częstym motywem dekor. w snycerstwie
i złotnictwie późnogotyckim.
(niem. Wimperg)
woluta - ślimacznica,
element arch. i motyw ornament. w kształcie spirli lub__zwoju. W
architekturze klas. występuje
w kapitelach kolumn, w okresie renesansu,
manieryzmu i baroku we
wszelkiego rodzaju zwieńczeniach (np. aediculae, tabernakula, nagrobki,
portale, obramienia okienne), zdobi też konsole, grzebienie attyk, przybierając często formę esownicy.
Szczególną formą esownicy są tzw. spływy wolutowe, charakterystyczne dla manieryst. i barok
bezwieżowych fasad kośc., wypełniające przestrzeń narożną między węższą kondygnacją wyższą a szerszą
kondygnacją niższą.
(franc. volute, z wł. yoluta)