słownik - R
relief - kompozycja rzeźb, wydobyta z płaszczyzny płyty kam., drewn. lub metal, z pozostawieniem
w niej tła; przeznaczona do oglądania wyłącznie od
frontu; uzyskana techniką rzeźbienia, kucia, odlewania itp. W. zależności od stopnia wypukłości
kompozycji r. dzieli się na piaski (płaskorzeźba, płaskoryt, bas-relief) - gdy
kompozycja występuje niezbyt mocno przed
płaszczyznę tła, wypukły (wypukłorzeźba, haut-relief) - gdy kompozycja
występuje bardzo wydatnie przed płaszczyznę tła, i wklęsły (wklęstorzeźba)
- gdy płaszczyzna tła występuje przed wykonaną w głąb kompozycją.
(franc. relief, z wł. rilievo)
rozeta: l) w średniow. architekturze kość. duży
kolisty otwór okienny w szczytach lub nad portalami, wypełniony bogatą dekoracją w układzie
koncentrycznym (maswerk, witraż); charakterystyczny zwł.
dla gł. fasady świątyni; 2) w ornamentyce motyw stylizowanego, rozchylonego kwiatu (pierwotnie róży),
z dośrodkowym układem płatków (r. kasetonów, zworników). Także rośl.- kwiatowa kompozycja
dośrodkowa dekorująca centr. plafon lub sufit, najczęściej w
stiuku; wykonana w technice mal. przyjmuje zwykle
formę zw. r. parasolową (XVIII-XIX w.);
(franc. rosette, dosł. 'różyczka')
ryzalit - występująca z lica elewacji część budynku,
tworząca z nim organiczną całość. R. mogą być jedno-, częściej kilkuosiowe, przeważnie na rzucie
czworokąta (również półkola, trapezu itp.), na ogół równe
wysokości elewacji. Stosowanie r. jest charakterystyczne przede wszystkim dla świeckiej (gł.
pałacowej) architektury nowoż. (renesans, manieryzm, barok i klasycyzm). Rozróżnia się r. środkowy -
akcentujący gł. oś elewacji, boczne - umieszczone
symetrycznie na obu jej skrajach, i narożne, występujące jednocześnie z lica na styku dwóch sąsiednich
elewacji. W pałacach w r. środk. fasady gł. umieszczone bywa wejście do budynku, w r. fasady
ogrodowej - wyjście na taras lub do parku. W układzie wewn.
uwidocznia się r, większą głębokością pomieszczeń;
r. pozorny, otrzymany przez zwiększenie grubości
muru, nie zmienia układu wewn. budynku. W pałacach r. często odpowiadają pomieszczenia wewn.
dwukondygnacjowe o specjalnym charakterze użytkowym
(sale balowe, audiencjonalne, klatki schodowe, westybule, kaplice itp.).
(niem. Risalit, z wł. risalto)