słownik - I
impluvium - czworokątny basen w posadzce -
atrium domu etruskiego i rzym.; przez otwór (compluvium) w dachu wpadała do i. woda deszczowa.
(łac.)
impost - nasadnik, płyta lub blok kam. stanowiący
przejście między głowicą podpory a dźwiganym
przez nią elementem arch., najczęściej nasadą sklepienia lub łuku arkady. Stosowany od czasów rzym.
szczególnie rozpowszechnił się w architekturze bizant.
od IV w.; przez powtórzenie kształtu głowicy stanowi wraz z nią jakby głowicę podwójną (zw. głowicą
nasadnikową), pokryta jednolitą dekoracją rośl. - plecionkową tworzy swoisty efekt dekor. W
architekturze rom. i. występował niekiedy w postaci gładkiego
sześciennego bloku. I. w formie odcinka belkowania,
wprowadzone we wł. architekturze renes., z silnie profilowanym gzymsem stosowane były aż po wiek XIX.
(wł. imposta)
intarsja - synonim markieterii, wykładanie,
dekoracja ornament, przedmiotów drewn. uzyskana przez
zastosowanie różnobarwnego drewna lub innych
materiałów (metali, kości, szylkretu, masy perłowej,
kamieni półszlachetnych itp.); wł. intarsio, tarsia, hiszp.
taracea (granos de trigo), franc. marqueterie, ros.
nabornoje dierewo, staropol. nasadzanie; terminy te
występują w literaturze na określenie płaszczyzny (zawsze
drewn.) zdobionej wykładaniem, w ogólniejszym
znaczeniu inkrustowanej (inkrustacja, mozaika); najczęściej przez i. rozumie się technikę zdobn.
polegającą na wykładaniu powierzchni przedmiotów
drewn. innymi gatunkami drewna (często podbarwianymi, bejcowanymi, podpalanymi) określaną we
Włoszech odrębnym terminem - rimesso.
Powierzchnie intarsjowane uzyskać można różnymi metodami: l) technika najdawniej stosowana -
pokrywanie powierzchni przedmiotów okładziną z
niezbyt dużych kawałków (płytek, pasków) okleiny z
różnych gatunków drewna; 2) wycinanie dekoracji z
arkuszy okleiny piłką i przyklejanie jej na powierzchni
przedmiotu, technika znana we Włoszech od XVI w.,
udoskonalona w XVII w. I. znano w starożytności, w
kręgu kultury śródziemnomorskiej, uprawiano ją w
krajach Bliskiego Wschodu, skąd naśladować ją zaczęto w Europie, najpierw we Włoszech w postaci
dekoracji o motywach geom. (certosina), następnie
w Hiszpanii (taracea); rozkwit przypada na okres renesansu (szczególnie we Włoszech i Niemczech),
kiedy rozpowszechniają się intarsjowane sceny przedstawiające (krajobrazy, wnętrza arch., obrazy hist.,
martwe natury itp); na odrębnej zasadzie komponowania powierzchni rozwijała się i. w okresie baroku
w różnych krajach, m.in. ważnymi ośr. były: Holandia
i Anglia, we Francji czołowym ebenistą stosującym
udoskonaloną techn. i. był A. Ch. Boulle; w XVIII w. i. odgrywała zasadniczą
rolę w zdobnictwie luksusowych mebli franc. i ang.
(upowszechniać się zaczął wówczas termin franc. na
jej określenie); sławne m.in. były we Francji znakomite
markieterie J. F. Oebena, J. H. Riesenera, intarsjowane
meble i boazerie nadreńskich warsztatów A. i D. Roentgenów, ang. we wnętrzach Adamów, we Włoszech
G. Maggioliniego.
Na terenie Polski i. jest charakterystyczna dla mebli
śląskich (od XVI w.), elbląskich, toruńskich i kolbuszowskich; w XVIII w. zw. bywała nasadzaniem;
ob. występuje w tzw. meblach stylowych, galanterii drewn. i wyrobach ludowych.