słownik - E
echinus - dolna cześć głowicy doryckiej i toskańskiej w kształcie okrągłej poduszki, łącząca trzon
kolumny z abakusem; terminem tym niekiedy określa
się dolną część głowicy jońskiej. Proporcje i profil e.
zmieniały się wraz z ewolucją kolumny doryckiej.
(łac. z gr. echinos 'jeż')
emballage - typ działania plast. rozpowszechniony
w latach 60. XX w., polegający na tworzeniu obiektów sztuki o wyglądzie przedmiotów opakowanych.
U schyłku lat 60. rozwijało się w manifestacyjne, z
pozoru paradoksalne, gesty opakowywania olbrzymich elementów przestrzennych, wiążąc się z
nurtem sztuki ziemi itp. Np. Christo opakował w 1968
wieżę Chemical Corporation w Nowym Jorku, a w
1969 - wybrzeże w Littie Bay pod Sydney gigantyczną płachtą z polietylenu o dł. 4 km i szer. l km
przewiązywaną sznurami o 100-kilometrowej długości.
E. Mattiaci w 1968. obciągnął folią Circo Massimo w
Rzymie, zaś C. Cintoli w galerii L'Attico, w 1970, wyprowadził z podłogi szeroki "bandaż" rozciągnięty
do środka sali, gdzie odbywało" się zawijanie
przedmiotów. W Polsce T. Kantor stosował e. w plastyce i teatrze u schyłku lat 60.
(franc. 'opakowanie'}
empora - rodzaj galerii lub trybuny gł. w kościołach,
mającej na celu powiększenie powierzchni dla uczestników nabożeństwa lub stworzenie oddzielnego
pomieszczenia (np. dla kobiet, zakonnic, dworu). E.
bywa przesłonięta lub
odkryta; w kościołach
centr. mieści się nad obejściem, w bazylikach -
najczęściej nad nawami
bocznymi, czasem także
na zakończeniu ramion
transeptu lub nad wejściem zach. oraz narteksem, nad obejściem
chóru, czasem obiega cały
kościół i może mieć nad
prezbiterium własny ołtarz; wyjątkowo (np. w
kościołach brygidek) znajduje się w środk. przęsłach
nawy gł.; w kościołach
halowych e. umieszczane są na własnych, kam.
lub drewn. podbudowach
(często później dobudowane); e. bywają jedno-,
dwu-, a nawet trójkondygnacyjne, kryte stropem
lub częściej sklepione, otwierające się do wnętrza arkadami. E. wywodząca się najprawdopodobniej z
Bliskiego Wschodu, jest charakterystyczna dla sztuki
wczesnego średniowiecza; często występuje w architekturze baroku, typowa jest dla zborów ewang. od
XVII w. W budownictwie świeckim stosowano e. w
zamkach w gł. sali, przeważnie jako pomieszczenie
dla chóru i kapeli. E.pozorna - charakterystyczna
dla ang. architektury późnorom. i got. - powstaje
przez przeprucie ściany nawy gł. szeregiem arkad
poniżej strefy okien; arkady te otwierają się na nie
oświetlone strychy nad nawami bocznymi, a jako element rozczłonkowujący ścianę są równoważnikiem
triforium. E. organowa - chór muzyczny.
(niem. Empore)
enkaustyka - ant. technika mal., w której spoiwem
jest wosk pszczeli; pigmenty wymieszane z woskiem
nakładano szpachlami ogrzewanymi (cauterium) lub
na gorąco pędzlami; farby enkaustyczne cechuje
trwałość barwy, odporność na wilgoć, ulegają jednak
ujemnym wpływom zbyt wysokiej temperatury; technika znana i doprowadzona do doskonałości (portrety
sepulkralne z Fajum) w Egipcie, I i II w. n.e., w Grecji
i Rzymie, zarzucona prawie całkowicie w średniowieczu; do malowideł ściennych używana
przypuszczalnie rzadko. W sztuce nowoż. e. próbowano wskrzesić
w renesansie; ponowne próby w kręgu encyklopedystów franc. w XVIII w. oraz w XIX w. nie dały
pomyślnych wyników.
(gr. enkaustike}
entazis - lekkie wybrzuszenie trzonu kolumny doryckiej, najczęściej w ok. 1/3 jej wysokości,
uwarunkowane względami optycznymi (pozorne odciążenie
belkowania, usunięcie złudzenia wklęsłości, występującego przy zastosowaniu prostego trzonu);
stosowane w budownictwie gr. okresu późnoarchaicznego i klas.
(gr. entasis 'nabrzmienie')
environment - environment art, termin określający
rodzaj dzieła i równocześnie działania plast., polegający na zaaranżowaniu przestrzeni w taki sposób, by
widz, znajdując się wewnątrz aranżacji, poddany był
ze wszystkich stron zintegrowanemu działaniu
bodźców plast. E. pojawił się w końcu lat 50. w kręgu
pop-artu. Za pioniera e. uważa się A. Kaprowa; do
wybitnych przedstawicieli e. należą E. Kienholz i C. 0ldenburg. W Polsce pierwsze e. stanowiło Studium
przestrzeni W. Fangora i S. Zamecznika, zrealizowane
w 1958 w Warszawie.
(ang. 'otoczenie')