malarze

Rene Magritte 1898-1967

[Rozmiar: 9328 bajtów] Magritte to jeden z głównych przedstawicieli surrealizmu. Większą część życia spędza w Belgii, wraz z żoną Georgette, którą poznał jako dziecko. Jednakże kilkuletni pobyt w Paryżu, pod koniec lat 20-tych w towarzystwie Bretona i jego przyjaciół, będzie miał decydujący wpływ na drogę twórczą Magritte'a.
Rene-Francois-Ghislain Magritte rodzi się 21 listopada 1898 roku w Lessines, Hainaut w Belgii. Jest synem Leopolda Magntte'a, krawca i Reginy Bertinchamps, modystki. Jego rodzice często się przeprowadzają, nie opuszczając jednak zagłębia węglowego. Jego dwóch braci, Raymond i Paul przychodzi na świat w Gilly, w 1900 i 1902 roku. Osiem lat później (w 1910 roku) Rene mieszka w Chatelet, gdzie bierze pierwsze lekcje rysunku, w klasie zaimprowizowanej nad sklepem ze słodyczami. Pierwsze prace chłopca robią na ojcu takie wrażenie, że okrzykuje go cudownym dzieckiem.
NARODZINY MALARZA SURREALISTY
Spokój dzieciństwa Rene zostaje gwałtownie przerwany w nocy 24 lutego 1912 roku: jego matka popełnia samobójstwo rzucając się do rzeki. Po tej tragedii Leopold Magritte powierza wychowanie dzieci bonom i guwernantkom. W 1913 roku przeprowadza się wraz z rodziną do Charleroi. Tam właśnie Rene spotyka po raz pierwszy trzynastoletnią Georgette Berger, ale młodzi ludzie wkrótce tracą się z oczu na wiele lat. Rene Magritte przyjeżdża do Brukseli w roku 1915. W roku następnym zapisuje się do Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych, do której uczęszcza bardzo nieregularnie przez dwa lata. Poeta i przyjaciel malarza Louis Scutenaire (1905-1987) powiedział kiedyś na ten temat: „Od przestąpienia progu Akademii, Magritte przejawiał wobec tej instytucji szczeniacką niechęć". W czasie lat nauki Magritte dzieli pracownię ze swym przyjacielem Pierre-Louis Flouquetem. W 19l8 roku wychodzą drukiem pierwsze jego prace: afisz reklamowy i rysunki w przeglądzie „Au volant" (Za kierownicą) prowadzonym przez Pierre'a i Victora Bourgeois. Ten ostatni tworzy w 1919 roku Centre d'Art (Centrum Sztuki) — miejsce wystaw, gdzie Magritte w roku 1919 i na początku 1920 pokazuje swoje projekty afiszy i obrazy. W brukselskiej Cooperative Artistique młody malarz spotyka przypadkiem Georgette Berger. Namiętność odżywa natychmiast i 28 czerwca 1922 roku młodzi ludzie biorą ślub w kościele Saint-Josse w Brukseli. Małżeństwo, które ogromna czułość łączy przez całe życie, nie będzie mieć dzieci. Ponieważ malarstwo nie zapewnia mu dostatecznych dochodów, Magritte zatrudnia się w 1921 roku jako rysownik w fabryce tapet Peters-Lacroix w Haren. Od 1923 roku, wciąż aby zarobić na życie, wykonuje — jak sam powie — „durne prace: afisze i rysunki reklamowe". Od początku lat 20-tych malarz zaczyna spotykać znaczące osobistości artystycznej awangardy. Widuje poetów, pisarzy i malarzy, którzy niebawem stworzą wraz z nim surrealizm belgijski. Są to między innymi: Paul Nouge (1895-1967), Pierre Bourgeois, Marcel Lecomte (1900-1966), Camille Goemans (1900-1960), E.L.T. Mesens (1903-1971). W roku 1922 wciąż jeszcze pod silnym wpływem futuryzmu i kubizmu doznaje prawdziwego olśnienia przed jednym z obrazów Giorgio de Chirico (l888-1978). Dwa lata później, zaraz po sprzedaniu swego pierwszego płótna, bierze udział w ruchu Dada i drukuje aforyzmy w utworzonym przez Francisa Picabię czasopiśmie „391"; zbliża się do surrealistów francuskich. Pod koniec 1925 roku maluje swe pierwsze surrealistyczne obrazy, a w 1926 wstępuje do „Societe du mystere" (Towarzystwo tajemnicy) utworzonego przez pisarzy surrealistów. Lecz tym co liczy się najbardziej jest jego wkład w powstanie surrealizmu belgijskiego. Pod koniec lat dwudziestych może wreszcie poświęcić większość czasu sztuce. Rytm jego pracy nabiera tempa, zaczyna regularnie wystawiać podpisując kolejno kontrakty z galeriami: Selection, L' Epoque i Le Centaure.
SKOK W SURREALIZM PARYSKI
Pierwsza indywidualna wystawa Magritte'a ma miejsce w roku 1927, w galerii Le Centaure, w Brukseli. Malarz jest na niej przedstawiony jako członek pierwszej surrealistycznej grupy powstałej poza Francja. Aby zbliżyć się do głównych protagonistów tego ruchu, Magritte postanawia wyjechać do Paryża. We wrześniu 1927 roku osiedla się, wraz z żona, w Perreux-sur-Marne, pod Paryżem. Choć jego integracja nie obywa się bez trudności, dzięki uporowi udaje mu się nawiązać kontakty z takimi malarzami jak: Hans Arp (1887-1966), Joan Miro (1893 -1983), Salvador Dali (1904-1989) i poetami Paulem Eluardem (1895-1952) i Andre Bretonem (1896-1966). Powoli udaje mu się włączyć w paryską grupę. Breton nabywa wiele jego dzieł. Lato 1929 roku malarz spędza, wraz z żoną, w Cadaques u Daliego, w towarzystwie Gali i Paula Eluardów. Tego samego roku jego dzieła prezentowane są na zbiorowej wystawie w Paryżu obok prac między innymi: Yvesa Tanguy (1900-1955), Arpa i Daliego. Współpracuje z oficjalnym przeglądem surrealistów „La Revolution surrealiste" (Rewolucja surrealistyczna), a w ostatnim numerze pisma z 15 grudnia 1929 roku publikuje ważny artykuł: „Les Mots et les images" (Słowa i obrazy), w którym przedstawia swe przemyślenia na temat stosunku stów i ich obrazu do rzeczywistości. Jednakże rosnąca sława nie chroni Magritte a przed różnymi trudnościami i problemami finansowymi. W roku 1929 zmuszony jest sprzedać część swej biblioteki, gdyż po plajcie brukselskiej galerii Le Centaure traci dbającego o jego interesy marszanda. Poza problemami finansowymi ma również problemy osobiste — psują się jego stosunki z Bretonem. Po kolejnym nieporozumieniu malarz stwierdza: „Moje rozstanie z surrealistami wydaje mi się rzeczą pewną". Pisze do swego przyjaciela Paula Nouge: „Zamierzam wrócić do Brukseli, muszę, bo na nikogo nie mogę tutaj liczyć".
POWRÓT DO BRUKSELI
Powrót Magritte'a do Brukseli w następnym roku jest powrotem w biedę. Malarz zmuszony jest znów do pracy w reklamie. Ze swym bratem Paulem zakłada Studio Dongo. Mesens, świadom problemów finansowych artysty, kupuje od niego 11 obrazów. Z Paryża Magritte przywozi jednak pewność, że jego ojczyzną jest Belgia. Przez następne 24 lata pozostanie w tym samym mieszkaniu, pod numerem 135 przy ulicy Esseghem (Jette) w Brukseli. W latach 30-cych Magritte tworzy coraz więcej, mnoży wystawy i publikacje. W ciągu niecałych dziesięciu lat trzykrotnie wystawia na ekspozycjach indywidualnych w brukselskim Palais des Beaux-Arts i siedmiokrotnie bierze udział w wystawach zbiorowych. Ostateczny powrót do Brukseli zbliża Magritte'a do belgijskich surrealistów, ale artysta żałuje utraty kontaktów z grupą paryską. Odnawia stosunki w 1932 roku, gdy Pauł Eluard przysyła mu egzemplarz jednej ze swych książek z dedykacją: „Dla Rene Magntte'a na pamiątkę czasu gdy byliśmy przyjaciółmi". W roku następnym Magritte bierze udział w prezentowanej w paryskiej galerii Colle wystawie surrealistów, która przypieczętowywuje ich pojednanie. Malarz występuje wówczas jako oficjalny i aktywny uczestnik grupy. Magritte zdobywa sławę międzynarodową. W roku 1934 bierze udział w ważnej wystawie „Le Nu dans 1'art vivant" (Akt w sztuce żywej), zorganizowanej w Brukseli. Robi rysunek Gwałt na okładkę książki Andre Bretona „Qu'est-ce que le surrealisme?" (Czym jest surrealizm?), wydanej w Brukseli w tym samym roku. W roku 1936 ma miejsce pierwsza wystawa indywidualna Magritte'a po drugiej stronie oceanu, w Julien Levy Gallery w Nowym Jorku; artysta bierze też udział w pierwszej Międzynarodowej Wystawie Surrealizmu w Londynie. Ponieważ w Belgii nie może liczyć na obfitość zamówień, stara się sprzedawać swe dzieła za granicą. Londyn jest dla niego odkryciem — pod koniec lat 30-tych często jeździ do angielskiej stolicy. W tym okresie, mimo jego pozycji w artystycznej awangardzie, dochody z pracy twórczej nie wystarczają mu na życie. W 1938 roku wścieka się, gdyż nie może wyjechać do Londynu na wernisaż jakiejś wystawy. Pisze załamany: „Muszę skończyć te afisze dla Gomola, zabierze mi to jeszcze dużo czasu, a to praca od której robi mi się niedobrze". W tym samym roku bierze udział w Międzynarodowej Wystawie Surrealizmu w Paryżu. Wytężona praca prowadzi Magritte'a do zaangażowania się w tworzenie nowego pisma „l'Invention collective", które ukazuje się w 1940 roku. Na jego szpaltach malarze i pisarze belgijscy starają się przełamać milczenie, jakie zapadło wokół artystów z krajów dotkniętych już wojna. Wyraźnie opowiadają się za „rewolucja proletariatu"; Magritte wstąpi do belgijskiej partii komunistycznej w 1945 roku, opuści ją jednak kilka miesięcy później. W 1940 roku, przed ukazaniem się trzeciego numeru „l'Invention collective", inwazja niemiecka na Belgię zmusza Magritte'a i jego przyjaciela Scutenaire'a do wyjazdu na trzy miesiące do Carcassonne, we Francji. Wojna trwa. Pod wpływem jej okrucieństw, w 1943 roku Magritte zmienia całkowicie swój styl. Zarzuca manierę surrealistyczną i zwraca się najpierw w stronę impresjonizmu, a następnie fowizmu. Malarz wyjaśnia swoje postępowanie w tekście „Le Surrealisme en plein soleil" (Surrealizm w pełnym słońcu). Impresjonistyczne prace wystawione w 1944 roku, w brukselskiej galerii Dietrich, nie cieszą się łaskawym przyjęciem. Magritte, będąc przejazdem w Paryżu, pokazuje swe prace Bretonowi, który również nie pochwala tego nowego stylu, co więcej, poeta pominie Magritte'a wyliczając publicznie nazwiska surrealistów. W trakcie Wystawy Surrealizmu, która ma miejsce w Paryżu w 1947 roku, dzielą Magritte'a wystawione są osobno. Jednakże stosunki między dworna mężczyznami ulegają poprawie w latach 50-tych. Breton przyzna Magntte'owi: „Jeśli nawet nasza przyjaźń bywała czasem burzliwa, nigdy nie wątpiłem w pański geniusz". Mimo, że dzieła Magritte'a wystawiane są od wielu l.it regularnie w Nowym Jorku i Londynie, jego pierwsza indywidualna wystawa w Paryżu, stolicy surrealizmu, ma miejsce dopiero w roku 1948, w Galerie du Faubourg.
ARTYSTA O WIELU TWARZACH
Magritte nigdy nie zadawalał się jedynie malowaniem. W 1945 roku wykonuje ilustracje do „Pieśni Maldorora" Lautreamonta — rysunki piórkiem i tuszem. Na początku lat 50-tych duże instytucje zabiegają o dekoracje wykonane przez Magritte'a; realizuje on między innymi plafon w Theatre Royal (Teatrze Królewskim) w Brukseli, osiem kompozycji do salonu kasyna Knokke-Le-Zoute, później wykona jeszcze malowidła ścienne dla Palais des Beaux Arts w Charleroi i dla gmachu Kongresu w Brukseli. Prowadzi również eksperymenty w dziedzinie fotografii. W roku 1946 Magritte podpisuje kontrakt na wyłączność z marszandem lolasem, właścicielem galerii, który organizować będzie prawie wszystkie jego wystawy indywidualne. W tym samym roku, wraz z żoną i przyjaciółmi, realizuje kilka filmów krótkometrażowych. Trzy lata później Luc de Heusch nakręci jemu poświęcony film: „Magritte ou La Lecon des Choses" (Magritte lub Lekcja Rzeczy). W 1957 roku Magritte z żoną przeprowadzają się — po raz ostatni — do przytulnego domu w Schaerbeek. Żyją w dobrobycie i według Scutenaire'a „Rene nie był tak miły, gdy był biedny, było w nim mniej ciepła i nie był z siebie zadowolony". Magritte wiele teraz podróżuje. Wyjeżdża do Francji i Anglii, do Rzymu i w 1965 roku do Nowego Jorku, gdzie Museum of Modern Art poświęca mu poważną retrospektywę. W roku następnym zwiedza Izrael. Cierpi na reumatyzm, który prawie uniemożliwia mu malowanie. Postanawia rzeźbić. Jego zdrowie jest już bardzo nadwyrężone, gdy w 1967 roku wyjeżdża do Werony, do odlewni, która pracuje nad jego dziełami. Zdąży jeszcze poprawić i podpisać woskowe matryce, ale nie zobaczy już ukończonych dzieł. Umiera 15 sierpnia w Brukseli na raka trzustki.