malarze

Pablo Picasso 1881-1973

[Rozmiar: 9328 bajtów] Picasso uczynił ze swego życia legendę. Po latach spędzonych wśród cyganerii na Montmartrze stał się — dzięki swemu geniuszowi i nowatorstwu, ale również dzięki głośnym przyjaźniom i romansom — najsłynniejszym malarzem XX wieku.
Ilu ludzi czytało Homera? — pyta Picasso w 1935 roku — A znają go wszyscy! Wypowiedz ta ujawnia cel artysty. Malarstwo jest częścią życia Picassa, i na odwrót - jego życie przypomina sztukę. Wszystko zaczyna się w Maladze, mieście położonym w Andaluzji. Jose Ruiz Blasco i Maria Picasso y Lopez biorą ślub w roku 1880. 25 października 1881, o godzinie jedenastej wieczorem, rodzi się ich pierwszy syn. Dziecko jednak nie oddycha i wszyscy boją się, że nie przeżyje. Dopiero gdy wuj dmuchnął mu w buzię dymem z cygara, Pablo się krzywi i wydaje pierwszy krzyk. Przychodzi na świat Picasso.
GENIALNE DZIECKO
Dziecko ma intensywne, palące spojrzenie, które tak wielkie wrażenie wywierało potem na każdym, kto się z nim zetknął. Matka opowiada: „Był piękny, anielski i demoniczny zarazem. Nie można było oderwać od niego oczu!" Nie umie jeszcze pisać, kiedy zaczyna rysować pod kierunkiem ojca, malarza i wykładowcy w Szkole Sztuk Pięknych w Maladze. W l891 roku Ruizowie przeprowadzają się do La Coruna, miasta leżącego na północnym zachodzie Hiszpanii. Talent Picassa zaskakuje profesorów z tutejszego Instytutu Sztuk Pięknych, lecz on sam źle znosi rygory tradycyjnego, akademickiego nauczania. W dodatku na wybrzeżu atlantyckim często pada i wszyscy z nostalgią wspominają słoneczną Andaluzję. Ciosem dla rodziny jest śmierć Conchity, młodszej siostry Pabla. Jose Ruiz prosi o przeniesienie na inne stanowisko i w 1895 roku wyrusza z rodziną do Barcelony. Ponoć przed wyjazdem, widząc zadziwiające postępy Pabla, podarował mu swoje pędzle. Tym symbolicznym gestem uznaje geniusz syna.
PICASSO l MODERNIŚCI KATALOŃSCY
W Barcelonie chłopiec kontynuuje naukę w Szkole Sztuk Pięknych. Manuel Pallares tak wspomina utalentowanego kolegę: „Szybkość, z jaką rysował wprawiała nas w osłupienie. W lot wszystko chwytał, tylko, że to, co mówili profesorowie, nie bardzo go interesowało. Mieliśmy wrażenie, że wręcz ich ignoruje." Pod koniec 1897 roku rodzice wysyłają Pabla na studia do madryckiej Akademi Malarstwa. Szkoła zapewnia dobre warunki pracy, ale uczeń uważa zajęcia za nic nie warte. Tak dokucza nauczycielom bezczelnymi żartami, że w końcu zostaje usunięty ze szkoły. Do Barcelony wraca osłabiony, chory na szkarlatynę. Zabiera więc ze sobą Pallaresa i razem udają się do Horty de Ebro. Czas upływa im na malowaniu i rysowaniu. Po powrocie z tych długich wakacji (l899), Pablo definitywnie uwalnia się od wpływów akademizmu uprawianego przez ojca i szkoły, do których uczęszczał. Od tej pory podpisuje się nazwiskiem matki — uważa, że „Picasso" wyjątkowo dobrze brzmi. Atmosfera Barcelony, gdzie rozkwita modernizm pod przywództwem malarza Santiago Rusinola (1861-1931), bardzo mu odpowiada. Awangarda artystyczna i intelektualna stolicy Katalonii zbiera się w lokalu Els Quatre Gats (Cztery Koty). Przychodzą tu wszyscy, „którzy pragną strawy nie tylko dla ciała, ale i dla ducha". Picasso i jego nowy przyjaciel, rzeźbiarz Jaime Sabartes (1881-1968), tez należą do stałych bywalców. Książka, jaką Sabartes napisze po latach wielce przyczyni się do legendy Picassa. W roku 1900 dziewiętnastoletni Pablo po raz pierwszy wystawia swoje prace — właśnie w Els Quatre Gats — i po raz pierwszy jedzie do Paryża. MONTMARTRE, DZIELNICA CYGANERII ARTYSTYCZNEJ Przez kilka następnych lat Picasso podróżuje między Francją i Hiszpanią. W 1900 roku mieszka przy ulicy Gabrielle, na wzgórzu Montmartre. Wiedzie beztroskie życie, regularnie odwiedza bary i burdele, przeżywa romans z młodą kobietą o imieniu Odette. Sprzedaje parę obrazów marszandowi, który jako pierwszy docenił jego talent — jest nim pochodzący z Barcelony Pedro Manach. Chodzi do Luwru, studiuje dzieła dawnych mistrzów i marzy o tym, by poznać Toulouse-Lautreca (1864-1901), który w tym czasie umiera w zamku Mairome, w południowo-zachodniej Francji. Jego płótna umieszcza w swej galerii Ambroise Vollard, marszand Cezanne'a (1839-1906) i Renoira (1841-1919). Wystawę ogląda między innymi poeta Max Jacob (1876-1944). Spotkanie dwóch artystów będzie początkiem długoletniej przyjaźni. „Był absolutnie piękny, w jego twarzy jak rzeźbionej w kości słoniowej, bez jednej zmarszczki, płonęły oczy (...), krucze skrzydło włosów opadało na czoło jak pieszczota. — oto jak Jacob opisuje Picassa. Kiedy w 1902 roku, po kolejnym pobycie w Barcelonie, malarz ponownie jest w Paryżu, zatrzymuje się u Jacoba przy boulevard Voltaire. Cierpią wielką biedę, ale dużo pracują. Rablo maluje smutne obrazy w zimnej niebieskiej tonacji (tzw. okres niebieski), a Max, by go pocieszyć, recytuje wiersze Alfreda deVigny (1797-1863) i Paule’a Verlaine'a (1844-1896).
BATEAU LAVOIR, KOLEBKA KUBIZMU
Rok 1903 Picasso spędza w Barcelonie, a w 1904 decyduje się osiąść na stałe w Paryżu. Wprowadza się do starej kamienicy, zwanej Bateau Lavoir, położonej wśród małych domków, knajpek i ogródków Montmartru. Lokatorami są studenci, malarze, rzeźbiarze i aktorzy. Pewnego dnia Pablo widzi w podwórzu elegancką młodą brunetkę, Fernandę Olivier i zakochuje się w niej bez pamięci. Od 1905 roku Fernande i Pablo mieszkają razem. On maluje, ona czyta powieści w odcinkach i jest jego muzą. Wieczorami odwiedzają ich przyjaciele, między innymi poeci Andre Salmon (l881-1969) i Guillaume Apollinaire (1880-1918). Dla rozrywki w pracowni wystawiają sztuki. „Nie mieliśmy grosza, żęby pójść obok na piwo, więc siedzieliśmy tutaj" — opowiada Max Jacob. A Picasso powie: „Był to czas, kiedy poeci i malarze wzajemnie się inspirowali". W płótnach Picassa dominują pogodniejsze, jasne odcienie różu (okres różowy). Zafascynowany światem arlekinów, akrobatów i klaunów, często chodzi do pobliskiego cyrku Medrano, gdzie znajduje motywy do swych obrazów. W roku 1905 Picasso zawiera znajomości, mające odegrać w jego życiu ważną rolę. Poznaje Andre Deraina, malarza, oraz Leo Steina i jego siostrę Gertrudę, rezydujących w Paryżu zamożnych Amerykanów, miłośników i kolekcjonerów malarstwa. Pablo maluje portret Gertrudy. Lato spędza z Fernandą w pirenejskiej wiosce Gosol. Pracuje tam nad obrazami, które zapoczątkują ,,okres prymitywny" w jego twórczości. Po powrocie do Paryża kończy portret Gertrudy: jej twarz przypomina murzyńską maskę. Dzięki Steinom poznaje Matisse'a (l869-1954). Ogląda u niego afrykańską figurkę, która wprawia go w zachwyt, odpowiada bowiem jego obecnym poszukiwaniom artystycznym. Picasso odchodzi od klasycznego, figuratywnego sposobu przedstawiania twarzy ludzkiej; interesuje się rzeźbą iberyjską sprzed panowania rzymskiego, której kolekcja znajduje się w Luwrze; rezygnuje z modeli i maluje wyłącznie z wyobraźni. Proces ten uwieńczy powstanie Panien z Awinionu (1907), zwiastujących narodziny kubizmu. Pod koniec 1906 w życie Picassa wkracza Georges Braque (1882-1963). Obaj, urzeczeni późnym malarstwem Cezanne'a i sztuką ludów prymitywnych, zajmują się wówczas podobnymi problemami. Równolegle wypracowują nowe formy i wspólnie torują drogę malarstwu kubistycznemu. A jednak Braque, gdy zobaczy Panny z Awinionu, powie: „To tak jakbyś nam kazał jeść pakuły i zapijać je naftą." Jedynym człowiekiem, który popiera ówczesne działania Picassa jest marszand Daniel Henri Kahnweiler (1884-1979).
SUKCES
Lata te (1905-1906) stanowią dla Picassa punkt zwrotny. Zmienia się jego sposób malowania, a także jego sytuacja finansowa. Vollard kupuje wszystkie obrazy z okresu różowego. Rośnie cena jego płócien — już nigdy nie zazna biedy. Jesienią 1909 przenosi się z Fernandą do eleganckiego apartamentu przy bulwarze Clichy. Ich związek rozpada się na początku 1912 r. Latem Picasso jest w Ceret, na południu Francji, z nową ukochaną, Marcelle Humbert, którą nazywa Ewą. Po powrocie do Paryża wynajmuje dom w burżuazyjnej dzielnicy Montparnasse. Zaczyna być znany za granicą, przede wszystkim w Niemczech i Stanach Zjednoczonych. W 1915 boleśnie przeżywa śmierć Ewy chorej na gruźlicę, ale nic nie zatrzyma jego kariery. W 1915 Picasso poznaje poetę Jeana Cocteau (1889-1963), a rok później Sergiusza Diagilewa (1872-1929), dyrektora awangardowego zespołu Les Ballets Russes. Picasso projektuje dekoracje i kostiumy do baletu „Parada" (1917). Jedzie do Rzymu na próby zespołu i zakochuje się w tancerce Oldze Koklowej, córce oficera białej armii. On ma lat trzydzieści siedem, ona dwadzieścia siedem. Latem 1918 biorą ślub i zamieszkują w dwupiętrowym domu przy rue La Boetie — Picassa stać już na luksus. Wielką radością są dla niego narodziny pierwszego dziecka, synka Paula (1921). Jest to okres spokojnego życia rodzinnego i pracy. Wkrótce jednak stosunki małżeńskie psują się. Na początku 1927 Picasso nawiązuje romans z Marią Teresą Walter. Jego małzeńtwo z Olgą rozpada się w roku 1935. Po wybuchu wojny domowej w Hiszpanii (lipiec 1936) Picasso opowiada się po stronie rządu republikańskiego. Miesiąc później poznaje Dorę Maar, malarkę i fotografkę, zaprzyjaźnioną z surrealistami. W nowej miłości malarz znajduje porozumienie intelektualne, jakiego do tej pory mu brakowało. Nie porzuca jednak Marii Teresy i dzieli życie między dwie kochanki podczas gdy żona domaga się by jej przekazał położony w pobliżu Gisors zamek Boisgeloup. Picasso kupił go w 1930 i przerobił budynki stajenne na pracownię. Zostawia Oldze wszystkie znajdujące się tam rzeźby. Marię Teresę i córeczkę Mayę, które dotąd mieszkały w Boisgeloup, przeprowadza do lokalu, jaki Vollard oddał do ich dyspozycji w Tremblay, pod Paryżem. Natomiast Dorę przyjmuje i maluje w nowym atelier przy quai des Grands-Augustins.
SZTUKA l POLITYKA
W lipcu 1937 odbywa się w Paryżu Wystawa Międzynarodowa. Obraz Picassa, znajdujący się w hiszpańskim pawilonie, składa hołd baskijskiemu miastu Guernica, zbombardowanemu przez lotnictwo niemieckie. Guernica wyznacza początek politycznego zaangażowania artysty, którego punktem kulminacyjnym będzie wstąpienie w 1944 do Francuskiej Partii Komunistycznej. Gdy wybucha II wojna światowa Picasso wyjeżdża — a razem z nim Dora, Maria Teresa z Mayą oraz Sabartes — na wybrzeże atlantyckie, do Royan. Do Paryża wraca po podpisaniu zawieszenia broni między Francją i Niemcami (22 czerwca 1940). 19 marca 1944 Michel i Louise Leiris, z pomocą Simone de Beauvoir (1908-1986), Jean-Paul Sartre'a (1905-1980) i Raymonda Queaneau (1903-1976), wystawiają u siebie w domu farsę ,,Pożądanie schwytane za ogon", napisaną przez Picassa w 1941. Malarz i jego przyjaciele grają przed portretem Maxa Jacoba, zmarłego niecały miesiąc wcześniej w hitlerowskim obozie w Drancy koło Paryża. W 1946 Picasso opuszcza Dorę. Trzy lata wcześniej poznał młodą malarkę, Francoise Gilot, i wkrótce się z nią związał. Wyprowadzają się na południe Francji. W 1947 rodzi się ich syn Claude. Od 1948 mieszkają w Vallauris, gdzie Picasso zajmuje się rzeźbą i ceramiką. W 1949 przychodzi na świat córka Paloma; jej imię nawiązuje do słynnego picassowskiego gołębia z plakatu Światowego Kongresu Pokoju. Rok 1953 rozpoczyna się rozstaniem z Francoise i zerwaniem Picassa z partią komunistyczną, a zakończy się nową miłością. Jacqueline Roque ma dwadzieścia sześć lat. Będzie oddaną towarzyszką Picassa aż do jego śmierci, 8 kwietnia 1973.