malarze

Paul Gauguin 1848-1903

[Rozmiar: 6756 bajtów] Pauł Gauguin potrafił, lepiej niż ktokolwiek inny, podsumować swój los i karierę. Posłuchajmy: "Jestem wielkim artystą i wiem o tym; dlatego, że tak jest - zniosłem wiele cierpień. (...) Moje centrum artystyczne znajduje się w mózgu, a nie gdzie indziej. Jestem silny ponieważ nigdy nikt nie sprowadził mnie z drogi, którą obrałem i pozostałem wierny temu, co jest we mnie". Eugene Henri Paul Gauguin urodził się w Paryżu 7 czerwca 1848 roku. Jego matka, Aline-Marie Chazal była córka grawera i Flory Tristan (1803-1844); słynnej francuskiej literatki, jednej z inicjatorek feminizmu. Ojciec - Clovis - był zagorzałym republikaninem, kronikarzem politycznym dziennika Le National. Przeczuwając, że we Francji nadchodzą czasy cesarstwa i zbliża się intronizacja Napoleona III, rodzina Gauguinów wyrusza do Peru. Mały Paul ma zaledwie rok gdy 8 sierpnia 1849 roku wypływają statkiem z Hawru. 30 października w Port-Famine. w Patagonii na skutek pęknięcia tętniaka umiera ojciec. Aline Gauguin z dwójką dzieci, Paulem i nieco od niego starszą siostrą - Marie znajdują gościnę u ciotecznego dziadka w Limie. Powracają do Francji pięć lat później, w sierpniu 1854 roku. Osiedlają się w Orleanie, gdzie Paul będzie chodził do szkoły.
PIERWSZE PODRÓŻE
6 grudnia 1865 roku Paul Gauguin zaciąga się na pokład "Luzitano", trójmasztowca marynarki handlowej, płynącego do Rio de Janeiro. Będzie oficerem stażystą. 27 października 1866 roku, już jako porucznik, wyrusza w 13-miesięczny rejs dookoła świata na pokładzie "Chili". W porcie czeka wiadomość, że 7 lipca 1867 roku zmarła jego matka. Od 3 marca 1868 roku do 23 kwietnia 1871 roku na pokładzie statku "Jeróme-Napoleon" ~ Paul odbywa służbę wojskową. Po jej ukończeniu młodym marynarzem zajmie się jego prawny opiekun, finansista Gustave Arosa, wielki miłośnik sztuki i kolekcjoner obrazów impresjonistów. Dzięki znajomościom Arosy Gauguin znajduje pracę w biurze maklera giełdowego - Paula Bertina. Poznaje tam malarza Emile'a Schuffeneckera (1851-1934), z którym będą razem rysować i malować. W ten sposób powstają pierwsze szkice Gauguina. W grudniu 1872 roku Gauguin spotyka Mette Sophie Gad, młodą Dunkę, córkę wysokiego urzędnika sądowego. Ich ślub odbywa się 22 listopada 1873 roku. W ciągu 1O lat urodzi im się pięcioro dzieci: Emile, Aline, Clovis, Jean-Rene i Paul.
NARODZINY PASJI
Rok 1874 okaże się przełomowym w życiu Gauguina. Ma lat dwadzieścia sześć i otwiera się przed nim dekada nauki malarskiego warsztatu i poszukiwań artystycznych. Zapisuje się do pracowni Colarossi gdzie poznaje tajniki malowania z modelu. W tym czasie odbywa się pierwsza wystawa impresjonistów. Gauguin, odkrywa malarstwo impresjonistyczne i, pełen zachwytu, kupuje wiele obrazów. Może sobie na to pozwolić dzięki sukcesom na giełdzie. W 1876 roku Gauguin wystawia swój pierwszy obraz w ramach dorocznej wystawy paryskiej zwanej Salonem. Płótno Poszycie leśne w Viroflay, ujawnia talent autora zarówno w dziedzinie kompozycji jak i kolorystyki. Widać w nim wpływ impresjonistów, w szczególności Pissarra, którego uczniem Gauguin zostanie rok później. Na razie nie zadowala się nauką warsztatu, aby pogłębić wiedzę i doświadczenie studiuje twórczość licznych artystów (Corot, Courbet, Delacroix, Cezanne, Degas) i wypróbowuje różne techniki, także modelowanie i rzeźbę. Począwszy od roku 1886 poświęca ogromnie dużo uwagi uczeniu się trudnej sztuki ceramiki. W ciągu kilku lat Gauguin regularnie spotyka się z impresjonistami w mieszczącej się przy Placu Pigalle kawiarni - Nouvelle-Athenes. Wystawia też swe prace na piątej, szóstej i siódmej wystawie impresjonistów w latach 1880, 1881 i 1882. W 1879 roku po raz pierwszy spędza lato w Pontoise, u Pissarra, który zachęca go do rozwijania zdolności malarskich poprzez bliski kontakt z naturą. Przez dwa następne okresy wakacyjne Gauguin jest gościem w Pontoise. Tam, w roku l88l poznaje Cezanne'a, z którym znakomicie się rozumieją. Obu malarzy łączy wiele podobieństw. Rok 1883 oznacza nowy etap w życiu Gauguina. Zdecydowany poświęcić całą swą energię sztuce, wykorzystuje niekorzystną koniunkturę gospodarczą, aby zrezygnować z pracy w sektorze finansów. Ma nadzieję, ze uda mu się utrzymać rodzinę dzięki sprzedaży obrazów. Rzeczywistość sprawi, że szybko pozbędzie się złudzeń. Od tej chwili kolejne wydarzenia nadają przyspieszony rytm jego życiu i wielkiej przygodzie z malarstwem. Po lecie spędzonym w położonym blisko Paryża Osny, znowu u Pissarra, Gauguin jedzie za swym mistrzem i przyjacielem do Rouen. do Normandii. W nadziei, ze koszty utrzymania będą na prowincji niższe sprowadza do Rouen rodzinę. Myli się. Szybko okazuje się, że nie mają z czego żyć. Podejmują zatem decyzję o wyjeździe do Danii, skąd pochodzi żona Gauguina. W Kopenhadze malarz próbuje zatrudnić się jako przedstawiciel francuskiego producenta tkanin na plandeki. Spotyka go jednak niepowodzenie. Niepowodzeniem kończy się także wystawa jego obrazów, która na polecenie Akademii, zaraz po otwarciu zostaje zamknięta. Spotyka go również klęska w życiu rodzinnym. Teściowie potępiają go i Gauguin zostawia w Danii żonę z czworgiem dzieci, a sam wraca do Francji w czerwcu, z synem Clovisem i rękopisem "Notatek syntetycznych". Duńskie doświadczenia musiały być dlań bardzo bolesne skoro w 1905 roku pisze: "Nienawidzę Danii". Po krótkim pobycie w Dieppe i podróży do Londynu, gdzie znalazł czas na studia nad malarstwem angielskim, Gauguin wraca do Paryża. Mimo sprzedaży wielu obrazów ze swojej kolekcji - w tym płótna Maneta, do którego był bardzo przywiązany - przygniatają go problemy finansowe. Przez pewien czas pracuje rozlepiając afisze. Na szczęście ktoś proponuje mu stanowisko urzędnika w administracji, co na krótki okres zapewnia mu byt. Wtedy przygotowuje ósmą i ostatnią wystawę impresjonistów, która odbywa się wiosną 1886 roku.
PRAGNIENIE NIEZALEŻNOŚCI
Gauguin jest zdecydowany wyjść poza nauczanie Pissarra. Chce też zdystansować się od "małych, gromadzących małe punkciki młodych chemików", jak złośliwie nazywa Signaca i Seurata. W tym okresie zbliża się do Degasa. Lato 1886 roku spędza w Bretanii, w Pont-Aven, gdzie żyje kolonia niezależnych malarzy, przybyłych głównie z Ameryki i Anglii. Tu wreszcie może odizolować się od wpływów paryskich. Tu atmosfera, pejzaż i ludzie są szorstcy i bezpośredni. Tego właśnie oczekiwał: "Kocham Bretanię, odkrywam tam dzikość i prymitywizm. Kiedy moje drewniaki dźwięczą na granitowych kamieniach, słyszę głuchy, matowy i mocny dźwięk, którego poszukuję w malarstwie." Nie tylko kłopoty materialne lecz przede wszystkim niepohamowana tęsknota za niezależnością skłania Gauguina do zaciągnięcia się wiosną 1887 roku na statek do Panamy. Przez parę tygodni pracuje przy budowie Kanału Panamskiego. Potem jedzie na Martynikę, gdzie pozostaje do listopada. Nie służy mu klimat. Choruje, przechodzi czerwonkę i malarię. Maluje niewiele, lecz doświadczenia z Martyniki okażą się decydujące dla dalszego przebiegu jego kariery. Wraca do Paryża i zaraz potem znowu jedzie do Pont-Aven. Wraz z Emilem Bernardem (1868-1941), malarzem którego poznał podczas swojego pierwszego pobytu w Bretanii opracowuje zasady syntetyzmu. Syntetyzm ma polegać na używaniu jednolitych w odcieniu powierzchni barwnych podkreślanych wyraźnym konturem. Tego roku (1888) paryska galeria Boussod i Valadon organizuje pierwszą indywidualną wystawę Gauguina. Młode pokolenie zaczyna widzieć w nim mistrza symbolizmu, Kiedy w październiku powraca do Pont-Aven, dwudziestoczteroletni Serusier (1864-1927) maluje pod jego kierunkiem Talizman, pierwsze dzieło grupy nabistów. 21 października 1888 roku Gauguin przyjeżdża do Aries, do van Gogha, którego poznał dwa lata wcześniej. Bardzo początkowo serdeczne stosunki między malarzami szybko ulegają pogorszeniu. 23 grudnia, w Wigilię Bożego Narodzenia, po kłótni, Vincent van Gogh obcina sobie ucho. Gauguin wraca do Paryża. W 1889 roku podczas Wystawy Światowej oficjalne jury odmawia Gauguinowi i jego przyjaciołom prawa wystawiania w pawilonie Sztuki. Malarze odpowiadają poprzez zorganizowanie wystawy malarstwa grupy impresjonistów i syntetystów w kawiarni Cafe des Arts u Volpiniego. Wiosna Gauguin przebywa po raz trzeci w Bretanii. Ten pobyt będzie najdłuższy. Z wyjątkiem kilku krótkich wyjazdów do Paryża mieszka w Bretanii od kwietnia 1889 roku do listopada 1890 r. Tym razem zatrzymuje się w Pouldu, małym porcie rybackim niedaleko Pont-Aven. Jego sztuka znajduje się teraz w stanie pełnego rozkwitu. Gauguin jest pewien, ze znalazł swoją drogę więc rozwija własną wizję plastyczną i pracuje nad doskonaleniem własnej techniki.
PRACOWNIA W TROPIKACH
Po powrocie do Paryża, Gauguin, marzy o stworzeniu Pracowni Tropików. Mimo nieudanej wyprawy na Martynikę zamierza osiedlić się w krajach zamorskich. Ostatecznie wybór pada na Tihiti, jako ziemię "ekstazy, spokoju i sztuki". Przed wyjazdem maluje kopię Olimpii Maneta, w celu sfinansowania podróży sprzedaje trzydzieści dzieł w Hotelu, składa ostatnią wizytę żonie i dzieciom w Kopenhadze i spotyka się z pisarzami symbolistami, którzy każdego tygodnia zbierają się w Cafe Voltaire w Paryżu. 4 kwietnia l891 roku organizują na jego cześć pożegnalną kolację. Gauguin wsiada na statek płynący w kierunku Numei. Po przybyciu do Papeete, 8 czerwca, osiedla się z Titi - Anglo-Tahitanką w tubylczej wiosce Mataiea. W listopadzie spotyka Teha'Marę, która zostaje jego modelką. Wiosną wysyła do Paryża obraz Vahine no to tiare, który będzie wystawiony w galerii Boussod i Valadon. Mimo braku środków do życia i złego stanu zdrowia, rok 1892 jest jednym z najbardziej płodnych w jego karierze. Następnego roku, musi jednak, bez grosza, powrócić do Francji.
PARYSKI PRZERYWNIK
Przybywa do Paryża pierwszego września 1893 roku. Dzięki otrzymanemu spadkowi, wynajmuje pracownię przy ulicy Vercingentorixa. Mieszka tam z przywiezioną z Jamajki kochanką Annah. W tejże pracowni odbywają się słynne Czwartki Gauguina. W czwartkowe wieczory schodzą się tu malarze i Gauguin czyta im fragmenty ilustrowanej książki "Noa-Noa", którą właśnie pisze. W listopadzie wystawia w galerii Durand-Ruel 41 płócien z Tahiti, trzy obrazy powstałe w Bretanii i kilka rzeźb w drzewie. Po krótkiej podróży do Belgii i sześciomiesięcznym pobycie w Pont-Aven, Gauguin decyduje się na ponowny wyjazd na Tahiti. Na początku roku 1895 organizuje raz jeszcze sprzedaż swych obrazów w paryskim domu aukcyjnym Hotel Drouot. Mimo, ze Degas kupuje Vahine no te vi i Kopię Olimpii, aukcja okazuje się finansową klęską. W katalogu Gauguin mówi o "zderzeniu między waszą cywilizacją i moim barbarzyństwem". 28 czerwca 1895 roku opuszcza ponownie Francję, do które) już nie wróci.
ZNOWU NA ANTYPODACH
Tym razem osiedla się na wybrzeżu, w Punaanii. Bierze jako vahine, młodą czternastoletnią dziewczynę - Pahurę. Bardzo szybko, z powodu szwankującego zdrowia i trudności finansowych, oświadcza, iż jest "na granicy samobójstwa". W listopadzie 1896 roku następuje lekka poprawa, co pozwala mu wykonać gigantyczną robotę. I rzeczywiście rok 1897, w którym umiera jego córka Aline jest świadkiem powstania kilku arcydzieł, w tym obrazu uważanego za malarski testament Gauguina: Skąd przybywamy? Czym jesteśmy? Dokąd idziemy? Pod koniec roku w Paryżu wydana zostaje jego książka "Noa-Noa". W tym czasie Gauguin próbuje popełnić samobójstwo. Uratowany, osiedla się z Pahurą w Papeete, gdzie pracuje jako kreślarz w biurze robót publicznych. Rok później, w grudniu 1898 roku, prezentacja w galerii Vollard w Paryżu przysłanego z Tahiti obrazu Skąd przybywamy? staje się wydarzeniem sezonu. W ciągu następnego roku Gauguina poświęca sporo czasu na redagowanie artykułów wstępnych do satyrycznej gazety "Les Guepes". Zakłada również własną gazetkę "Le Sourire", czterostronicowy arkusz, występujący w obronie tubylców i ostro atakujący władze. We wrześniu 1901 roku Gauguin przenosi się na Markizy, do Atuanu na wyspie Hiva-0a. Tutaj buduje słynny Dom rozkoszy, w którym mieszka z nową vahine. Zaczyna się okres wielkiej aktywności malarskiej. Podobnie jak na Tahiti, mimo osłabienia i biedy, Gauguin wchodzi w nieustanne konflikty z władzami. W jednym ze swych ostatnich listów pisze: "Wszystkie te zajęcia mnie zabijają". Umiera 8 maja 1903 roku, w chwili kiedy galeria Vollard organizuje wystawę jego pięćdziesięciu obrazów i dwudziestu siedmiu rysunków, a Salon Jesienny poświęca mu całą salę.