architekci
Christopher Wren 1632-1723
Największy angielski architekt. Jego ojciec był dziekanem Windsoru, a jego wuj biskupem Ely - obaj reprezentowali wyższą hierarchię Kościoła Anglikańskiego. Wren uczęszczał do Westminster School, w wieku 15 lat był już asystentem anatomii w College of Surgeons, później udał się na studia do Oksfordu. W owym czasie nauki eksperymentalne wysuwały się właśnie na pierwszy plan, a Wren znalazł się w Oksfordzie w towarzystwie wybijających się młodych ludzi, którzy później mieli założyć Royal Society. Wren poświęcił się całkowicie naukom przyrodniczym. Eyelyn zwał go cudownym młodzieńcem, a Newton widział w nim najwybitniejszego znawcę geometrii swej epoki. W 1657 Wren został mianowany profesorem astronomii w Londynie, a w 1661 w Oksfordzie. Jednak dwa lata później w jego życiu nastąpił zasadniczy zwrot, gdy został powołany do komisji odbudowy katedry St. Pauls w Londynie. Po wielkim pożarze Londynu Wren, na podstawie Rebuilding Act (1667), został mianowany jednym z inspektorów (Surveyor), a w 1669 został Generalnym inspektorem budowli królewskich. W następstwie tego zrzekł się profesury w Oksfordzie i w 1673 został uszlachcony. Był dwukrotnie posłem do Parlamentu (1685-87, 1701-02) i mimo swych powiązań z Torysami przetrwał rewolucję Whigów w 1688, jednak po wstąpieniu na tron Jerzego I w 1714 został zwolniony z urzędu. Dwukrotnie był żonaty, raz z córką Johna Coghilla, powtórnie z córką Lorda Fitzwilliama of Liffort. Zmarł w wieku 91 lat i, jak pisał, "spędził dzięki Łasce Boga długie życie w służbie królewskiej i stał się znaczącą postacią w świecie". Gdyby zmarł w wieku lat trzydziestu, byłby wspominany tylko w historii nauki angielskich. Jego pierwsze budowle - Sheldonian Theatre w Oksfordzie (1664) i Pembroke College Chapel w Cambridge (1663) są dziełami wybitnego amatora, choć więźba dachowa teatru ukazuje już jego uzdolnienia konstruktorskie. W 1665-66 Wren spędził osiem lub dziewięć miesięcy na studiowaniu francuskiej architektury, głównie w Paryżu, odbył też być może podróż do Flandrii i Holandii. W Paryżu zetknął się z Berninim, ale więcej nauczył się od Mansarta i Le Vau, których przypuszczalnie znał i których dzieła z pewnością studiował. Francuska i holenderska architektura stanowiły podstawy jego własnego stylu. Pożar Londynu dał mu wielką szansę. Choć jego utopijny plan urbanistyczny został odrzucony, to wszystkie aspekty jego empirycznego geniuszu znalazły odbicie w odbudowie katedry i budowie 51 kościołów miejskich. Zwłaszcza te ostatnie ukazują jego duchową świeżość, bezgraniczną fantazję i śmiały empiryzm. W Anglii nie było wcześniejszych wzorów architektury kościelnej o formach klasycznych, z wyjątkiem dzieł I. Jonesa. Kościoły miejskie Wrena były budowane między 1670 i l686,przy czym w szczytowym 1677 w budowie było niemal trzydzieści świątyń. Plany były skrajnie różne, często niezwykle oryginalnie rozwiązane, np. St. Stephen w Walbrook (1672-87), który zapowiada katedrę St. Pauls, czy St. Peter's w Cornhill (1675-81), będący pierwszą realizacją kościoła z dwiema kondygnacjami empor, z przesklepionym korpusem nawowym. Ów typ został później udoskonalony w St. Clement Danes (zaczęty 1680) i St. James's na Piccadilly (zaczęty 1683). Jego oryginalność i bogactwo pomysłów pokazują najlepiej wieże kościołów, od neogotyckich, jak w St. Dunstan in the East, do godnej Borrominiego fantazji St. Vedast i St. Bride. Bardziej erudycyjną i wyrafinowaną w szczegółach, niż niekiedy dość pospiesznie wymyślane i nieco topornie wykonane kościoły miejskie, jest katedra St. Pauls, uważana za jego arcydzieło. Podobnej budowli w Anglii dotąd nie było. Był to triumf intelektualnej samoświadomości. Kopuła, utrzymana w czystym stylu klasycznym, zalicza się do najbardziej majestatycznych w świecie. W budowli wyczuwalne są pewne wpływy barokowe, widoczne zwłaszcza w wieżach, głównej fasadzie oraz iluzjonistycznych efektach, jak pozorna architektura nisz okiennych i pozorne górne piętro w elewacjach bocznych, kryjące przypory nawy głównej. Wnętrze jest ostentacyjnie klasyczne, jednak i w nim wykryć można wiele cech barokowych. Budowla została zaczęta w 1675 i Wren mógł ją jeszcze zobaczyć po ukończeniu w 1709. Jego budowle świeckie sięgają od surowych, doryckich zabudowań Chelsea Hospital (1682-92) do najokazalszego i najbardziej barokowego spośród jego dzieł - szpitala w Greenwich (od 1696), gdzie Painted Hall (1698) jest zaliczany do najlepszych wnętrz tego typu w Anglii. Z jego rozległych i kunsztownych dobudów i zmian w Whitehall Palace, Winchester Palace i Hampton Court przetrwał jedynie fragment ostatniego (a i ten był przypuszczalnie zmieniony przez asystenta Wrena Williama Talmana). Jak niemal wszystkie jego prace, również i te wielkie projekty zostały wykonane dla Królewskiego Urzędu Budowlanego (Orfice of Works). Spośród nielicznych niezależnych zamówień wykonanych przez Wrena do najlepszych należą: biblioteka Trinity College w Cambridge (1676-84) i Tom Tower przy Christ Church w Oksfordzie (1681-82). Prócz Mariborough House w Londynie (1709-10, bardzo przebudowany) nie można wiązać z nim żadnych innych domów miejskich czy dworów wiejskich, choć jego nazwisko łączono niefrasobliwie z wieloma takimi budowlami, np. z Winslow Hall, Buckshire. Jedynym wybitnym uczniem Wrena był Hawksmoor, jednak Wren wywarł szeroki i głęboki wpływ poprzez długie lata rządów w Office of Works.