architekci
Giacomo Barozzi da Vignola 1507-1573
Czołowy architekt rzymski po śmierci Michała Anioła. Urodził się w Vignoli, w pobliżu Modeny, studiował malarstwo i architekturę w Bolonii, w 1530 osiadł w Rzymie. Jak się wydaje, odegrał główną rolę w pracach nad projektem Villa di Papa Giulio w Rzymie (1551-55), w których uczestniczyli także Ammanati i Vasari. Jest to arcydzieło manierystycznej architektury i sztuki ogrodowej, gdzie wiele uwagi poświęcono perspektywom widokowym łączącym poszczególne dziedzińce powiązane wzajemnie hemicyklami, a także zastosowaniu porządków architektonicznych tworzących swobodne rytmy oraz dekoracjom rzeźbiarskim (wykonanych w technice bardzo płytkiego reliefu) pokrywających powierzchnie ścian. W 1559 Vignola rozpoczął prace nad Palazzo Farnese w Capraroli, rozpoczętym wcześniej jako budowla pentagonalna. Dziełem Vignola są dość surowe elewacje, pełen elegancji okrągły dziedziniec wewnętrzny oraz pomysłowa aranżacja wnętrz. On też zaprojektował słynne okrągłe schody a może i założenie ogrodowe. Ok. 1550 Vignola wzniósł małe Tempietto di S. Andrea w Rzymie, zamówione przez papieża Juliusza III, stosując po raz pierwszy w architekturze kościelnej plan owalny, który powtórzył w większej skali w projekcie kościoła Sta Anna dei Palafrenieri w Rzymie (zaczętym 1573). Pomysł ten znalazł szerokie zastosowanie w architekturze baroku. Budowlą, której oddziaływanie było najszersze był kościół Il Gesu w Rzymie (zaczęty 1565). Kościół ten wywarł większy wpływ niż jakakolwiek inna świątynia wzniesiona w ciągu ostatnich czterystu lat. Plan, który nawiązuje nieco do S. Andrea w Mantui (Alberti) wiąże renesansowy plan centralny z podłużnym planem wywodzącym się ze średniowiecza. Nawy boczne zostały zastąpione rzędami kaplic otwierających się ku nawie, zaś dzięki zastosowaniu różnych chwytów artystycznych (np. operowanie światłem, usytuowanie pilastrów) uwaga skierowana jest na ołtarz główny (wnętrze zostało przekształcone w stylu pełnego baroku 1668-73). W 1558 Vignola wykonał plan Palazzo Farnese w Piacenzie, jednak prace nad jego realizacją wstrzymano wkrótce po 1560, tak iż zbudowano zaledwie jedną trzecią pałacu. Dziełem Vignola jest też zapewne Portico dei Banchi w Bolonii. W latach 1567-73 Vignola kierował budową bazyliki św. Piotra w Rzymie, wiernie kontynuując dzieło Michała Anioła. W 1562 wydał traktat Regole delle cinque ordini, prostą, modularną interpretację porządków architektonicznych, która dzięki swej przystępności cieszyła się niezwykłą popularnością stając się abecadłem architektów i jedną z najważniejszych książek o architekturze.