architekci
Francois Mansart 1598-1666
Pierwszy wielki protagonista francuskiego klasycyzmu w architekturze, zajmujący podobną pozycję do tej, jaką Poussin utrzymywał w malarstwie, a Corneille w dramacie. Mansart nigdy nie był we Włoszech, zaś jego styl jest skrajnie francuski w swej elegancji, jasności i chłodnym umiarkowaniu. Niezwykle uczciwy jako artysta, w interesach był niestety arogancki i nierzetelny, a jego niezdolność do opracowania ostatecznego planu i trzymania się tej koncepcji do końca zrażała do niego, co oczywiste, klientów. W efekcie tracił on wiele zamówień. W dziesięciu ostatnich latach życia był w praktyce pozbawiony prac. Król z jego usług korzystał rzadko, a najwyższe warstwy szlacheckie - nigdy. Jego klientela rekrutowała się głównie spośród nowobogackiej burżuazji, która wykazywała dość inteligencji by zaakceptować jego pomysły oraz miała wystarczająco dużo pieniędzy na realizację luksusowych, wysublimowanych budowli. Urodzony w Paryżu jako syn mistrza stolarskiego, rozpoczął praktykę architektoniczną zapewne u de Brosse'a w Coulommiers. W 1624 osiadł w stolicy jako już sławny architekt. Wczesna jego twórczość wywodzi się od de Brosse'a i ukazuje akcenty manierystyczne w stylu Du Cerceau. Jego indywidualny styl zaczął się krystalizować w zamku de Balleroy (1626), gdzie harmonijne zgrupowanie masywnych brył daje efekt spokojnego monumentalizmu. Jego pierwsze arcydzieło - Skrzydło Orleańskie zamku w Blois (1635-38) byłoby w swym zaplanowanym kształcie wspanialsze i bardziej monumentalne niż Pałac Luksemburski. Niestety, zrealizowano jedynie część środkową i kolumnady. Ale nawet i ten fragment ukazuje wyraźnie umiejętność planowania, jasność podziałów oraz czystość i wyrafinowanie szczegółów, charakterystyczne cechy jego twórczości. On też zastosował tu ciągły, łamany dach ze stromą częścią dolną i niską, bardziej spłaszczoną częścią górną, nazwany jego imieniem. Styl Mansarta osiągnął punkt szczytowy w Maison Lafitte (1642-51) - wiejskiej rezydencji koło Paryża zbudowanej dla niezwykle bogatego Rene de Longeuil, który dał architektowi całkowitą swobodę (Mansart zburzył fragment gotowej już budowli by ulepszyć swój projekt). Jest to najlepiej zachowane dzieło Mansarta, które ujawnia najpełniej jego geniusz. Owalne wnętrza w skrzydłach bocznych oraz westybul zostały wykonane w kamieniu, bez jakichkolwiek złoceń czy innych efektów barwnych. Wyrażają one jego delikatną surowość i umiarkowanie. Projekt kościoła Val-de-Grace w Paryżu (ok. 1645) pochodzi z tego samego czasu co Maison Lafitte, jednak w 1646 Mansart został zwolniony i zastąpiony przez Lemerciera, gdy mury nawy głównej zostały dociągnięte do belkowania a w fasadzie ukończono dolną kondygnację. Koncepcja kościoła zdaje się wywodzić od Il Redentore Palladia. Wśród innych ważniejszych budowli Mansarta są: kościół Ste Marie de la Visitation w Paryżu (1632-34), Hotel de la Vrilliere w Paryżu (zaczęty 1635, zburzony; w pełni symetryczny, wzór klasycznego typu paryskiego hotel). Hotel du Jars w Paryżu (zaczęty 1648, zburzony), w którym architekt rozwinął koncepcję swobodniejszej, bardziej plastycznej dyspozycji wnętrz, która w przyszłości miała wywrzeć duży wpływ. Jego ostatnim dziełem, które zachowało się do naszych dni, była przebudowa Hotel Carnavalet w Paryżu (1660-61). W latach sześćdziesiątych Colbert zwracał się do Mansarta o rady w związku z budową Luwru i kaplicy królewskiej w St. Denis, jednak jego projekty nie zostały wykorzystane.