architekci
Inigo Jones 1573-1652
Geniusz, wyprzedzający daleko angielskich architektów swej epoki, który przeniósł klasyczny włoski styl renesansowy na wciąż jeszcze późnogotycką północ i spowodował gwałtowny rozkwit angielskiej architektury renesansowej. Jones był rówieśnikiem Donne'a i Bena Jonsona a tylko dziesięć lat młodszy od Szekspira. Urodził się w Londynie jako syn tkacza ze Smithfield i wydaje się, że już przed 1603, gdy był jeszcze tylko "picturemaker", czyli malarzem, odwiedził Italię. Dopiero po 1608 zaczyna występować jako architekt (projekt Nowej Giełdy w Londynie), choć jego pierwsze znane budowle powstały jeszcze później. Tymczasem Jones stał się słynną osobistością na dworze jako scenograf, wykonujący też projekty okazałych maskarad wyposażonych na wzór włoski. Zachowało się wiele jego projektów - rysunków fantastycznych kostiumów barokowych i nie mniej fantastycznych kulis architektonicznych, które wykonywał w delikatnym, spontanicznym stylu rysunkowym, jaki zapewne opanował we Włoszech. W 1613 odbył kolejną podróż do Włoch, tym razem z wielkim kolekcjonerem Lordem Arundelem, i przebywał tam 19 miesięcy. Kiedy wrócił, był bezkompromisowym wielbicielem Palladia, zyskał również jako jedyny w Anglii gruntowną znajomość antycznych rzymskich zabytków architektury. W Wenecji zetknął się ze Scamozzim. Od 1615, gdy został mianowany inspektorem budowli królewskich, aż do wybuchu wojny domowej w 1642 pracował w różnych królewskich rezydencjach. Bezpośrednio po nominacji stworzył trzy zadziwiająco nowatorskie budowle, w których zerwał zdecydowanie ze stylem jakobeańskim. Były to Queen's House w Greenwich (1616-18, i62Q-35),Prince's Lodging w Newmarket (1619-22, zniszczony) i Banqueting House w Whitehall w Londynie (1619-22). Oueen's House jest pierwszym w Anglii ściśle klasycznym dziełem renesansowym, choć prace budowlane zostały na długo wstrzymane (fundamenty położono 1616, ale sama budowla i wnętrza powstały dopiero 1632-35). Nieco mniejsze Prince's Lodging stało się wzorem dla owych domów z czerwonej cegły z narożnikami z kamiennych ciosów, z czterospadowym dachem z lukarnami, które w ciągu stulecia stały się tak popularne. Banqueting House jest arcydziełem Jones'a, które w pełni wyraża jego koncepcję architektury: budynek jest "masywny, o proporcjach zgodnych z regułami, męski i nieprzesadny". Jest to również wyraz podziwu dla Palladia. Choć każdy szczegół został opracowany w stylu palladiańskim, dzieło to nie jest w żadnym wypadku tylko zwykłym naśladownictwem. Wszystko zostało delikatnie przetransponowane i wynik jest bez wątpienia angielski: masywny, zdecydowany i nieco flegmatyczny. Queen's Chapel w St. James's Palace w Londynie (1623-27) była również czymś absolutnie nowym w Anglii: renesansowy kościół bez naw bocznych, wzniesiony na planie równolegloboku, z kasetonowanym sklepieniem segmentowym, trójkątnym szczytem w fasadzie i jednym wielkim oknem weneckim. Równie zaskakująco nowym, ale silniejszym w wyrazie był projekt świątyni mieszczącej katafalk króla Jakuba I (1625), utrzymany w duchu Bramantego. Najważniejsze budowle Jones'a wzniesione dla króla Karola I zostały zniszczone z wyjątkiem Queen's House w Greenwich. Jones posłużył się tu zreinterpretowanym wzorem włoskiej willi, której prostota i czystość musiała oddziaływać jako śmiała i samodzielna. Loggia w górnej kondygnacji jest całkowicie palladiańska, podobnie jak dwubiegowe wygięte odkryte schody prowadzące na taras - ale nic z tego nie jest zwykłą kopią. Proporcje są lekko zmienione, zaś ogólne wrażenie jakie sprawia wydłużony, niski budynek nie jest w ogóle włoski. Sala w środku ma formę sześcianu a nad całością dominuje symetria. W trzydziestych latach XVII w. powstał także okazały koryncki portyk kościoła Old St. Paul's, który przekształcił tę średniowieczną katedrę w najbardziej "rzymską" budowlę w Anglii. Z tegoż czasu pochodzi Covent Garden, pierwszy londyński "square". Do dziś zachował się kościół i część zabudowy (przekształcona). Plac został zaplanowany jako jednolita kompozycja - domy miały jednakowe fasady z arkadami w przyziemiu, ponad którymi wznosiły się olbrzymie pilastry (może wzorem był tu Place des Vosges w Paryżu). Ok. 1638 Jones wykonał pełne dynamiki projekty olbrzymiego królewskiego pałacu w Whitehall. Plany te ukazują granice możliwości Jones'a i może sława jego zyskała na tym, że nigdy ich nie wykonano. Purytańska rewolucja w 1642 przyniosła kres olśniewającej karierze dworskiej Jones'a. Był on wraz z królem Karolem I w Beverley, jednak później nie było o nim słychać aż do 1645. Wprawdzie w czasie wojny domowej skonfiskowano jego majątek, jednak w 1646 Jones został ułaskawiony i otrzymał z powrotem swe dobra. Przypuszczalnie dał się nieść korzystnie dominującej fali politycznej, pracując dla Lorda Pembroke, członka parlamentu. Długo sądzono, że w tym czasie Jones zbudował fasadę ogrodową Wilton House, dziś wiadomo, że jej projekt wykonał jego pomocnik - Isaac de Caus (ok. 1636). Budynek został silnie uszkodzony przez pożar ok. 1647, czyli że słynne państwowe wnętrza trzeba datować na ok. 1649. W tym jednak czasie JJones był już zbyt stary by troszczyć się o budowę - przekazał ją swemu uczniowi i bratankowi - Johnowi Webbowi. Jednak słynna sala w formie podwójnego sześcianu - jedno z najpiękniejszych wnętrz w Anglii - ma nastrój odpowiadający stylowi wnętrz Jones'a: odświętność i spokój połączone z bogactwem masywnych detali w stylu francuskiego barokowego klasycyzmu. Jonesowi przypisywano liczne budowle, z których kilka, jak pawilony w Stoke Bruerne Park (1629-35) można rzeczywiście z nim wiązać. Jego bezpośredni wpływ był silny, ale ograniczył się tylko do kręgów dworskich. W początkach XVIII w. oddziałał na Burlingtona i Kenta, przyczyniając się do odrodzenia palladianizmu.