architekci
Romano Giulio 1492-1546
Właściwe nazwisko - Giulio Pippi lub Giulio Giannuzzi (1492/9-1546), włoski malarz i architekt. Urodzony w Rzymie, rozpoczął działalność jako malarz i architekt w klasycznym stylu Rafaela, jednak wkrótce rozwinął całkowicie indywidualny, pełen dramatycznego napięcia styl manierystyczny. Jego pierwsza budowla - Villa Lante na Janiculum w Rzymie (ok. 1518-20, dziś Akademia Fińska) oraz Palazzo Maccarani przy Piazza S. Eustachio w Rzymie (ok. 1520, dziś Palazzo di Brazza) ujawniają już jego oryginalność, szczególnie Palazzo Maccarani, świadomie krańcowo ekscentryczny w zastosowaniu klasycznego repertuaru form. Palazzo Cicciaporci w Rzymie, długo mu przypisywany, nie jest jego dziełem. W 1524 Giulio Romano udał się do Mantui, by podjąć służbę u Federiga Gonzagi i tam powstały wszystkie jego najważniejsze budowle. Palazzo del Te (1525-31) został zbudowany dla Federiga na miesiąc miodowy, jako rezydencja letnia. Jednokondygnacyjny budynek otacza wielki dziedziniec i otwiera się na ogród, którego zamknięciem jest półokrągła kolumnada. Wiele elementów planu wywodzi się z architektury starożytnego Rzymu, podobnie jak to było w Villa Madama Rafaela, jednak wzajemne, starannie przeprowadzone powiązanie ogrodu i pałacu jest nowością. Jeszcze bardziej rewolucyjne są elewacje; jedna z nich jest gładka, z motywem serliańskim powtórzonym od strony ogrodu jako ślepa arkada, inne są wyzywająco surowe, z nieregularnym rustykowaniem, toskańskimi kolumnami, masywnymi zwornikami i świadomie błędnie użytymi detalami klasycznymi (środkowy tryglif każdego interkolumnium wygląda jakby się wysunął ze swego miejsca). Wnętrza pałacu Giulio Romano ozdobił freskami, głównie o treści erotycznej. Jedna z sal jest kluczem pozwalającym zrozumieć niezwykłą osobowość artysty. Ma ona tylko jedne drzwi, jest pozbawiona okien a ściany i strop pokryte są malowidłami przedstawiającymi upadek Gigantów. Wszystko to daje efekt całkowitego zagubienia struktury wnętrza, tak że widz znajduje się w kaskadzie walących się bloków kamieni i nagich ciał (niektóre mają wielkość 4 m). Również w fasadzie własnego domu w Mantui (ok. 1544) Giulio ponownie zastosował antyczne detale w nieortodoksyjny sposób, tym razem jednak w innym celu: fasada nie działa przytłaczająco i niepokojąco lecz narzuca dystans i raczej odstręcza. W Palazzo Ducale w Mantui Giulio Romano zaprojektował Cortile della Cavallerizza (ok. 1539) z podwójnymi spiralnymi kolumnami na pierwszym piętrze i jednym skrzydłem przeprutym łukami i kwadratowymi oknami, dającymi widok na pobliskie jezioro. On też zaprojektował opacki kościół S. Benedetto Po (Polizone, po 1540) oraz mantuańską katedrę (1545) z podwójnymi nawami bocznymi, z rzędem masywnych kolumn korynckich, których monotonny rytm prowadzi widza ku głównemu ołtarzowi, inny dowód, że artyście chodziło bardziej o ogólne wrażenie jakie wywiera budowla, niż o doskonałość szczegółów. Można rzec, iż był prekursorem ekspresjonizmu w architekturze.