architekci
Antoni y Cornet Gaudi 1852-1926
Architekt hiszpański. Urodził się w Reus (Tarragona), gdzie jego ojciec był kotlarzem i wytwórcą miedzianych naczyń. Od dzieciństwa stykał się z obróbką metalu, nic też dziwnego, że jego nieokiełznane ornamentalne koncepcje ujawniły się najpierw w metalowych kratach i bramach. Również i styl budynku, dla którego zostały zaprojektowane - Casa Vicens w Barcelonie - nie był bynajmniej łagodny lub naśladowczy w stylu dziewiętnastowiecznego historyzmu. Budynek ten, wzniesiony 1878-80, był w istocie widmową mieszanką elementów mauretańskich i gotyckich. Właśnie te elementy - mauretańskie i gotyckie, z dodatkiem marokańskich są źródłami stylu Gaudiego. Po Casa Vicens powstał w 1883-85 El Capriche, dom w Camillas w północnej Hiszpanii, równie irracjonalny i jeszcze mniej zależny od jakiegokolwiek stylu historycznego. W 1883 Gaudi otrzymał zamówienie na budowę wielkiego kościoła w Barcelonie - Sagrada Familia - zaczętego jako konwencjonalna budowla neogotycka. W 1884-91 powstała krypta, w 1891 rozpoczęto fasadę transeptu. Wówczas właśnie Gaudi został odkryty przez hrabiego Guell, przemysłowca, który został jego wiernym mecenasem. Jego miejski dom - Palacio Guell, Gaudi zbudował 1885-89 i tu po raz pierwszy pojawiły się paraboliczne łuki i dzikie, naroślą na dachu, które weszły do repertuaru form Gaudiego. Plany Capella Sta Coloma de Cervelló, zaczętej 1898 w pobliżu jednej z fabryk Guella, ale nie ukończonej, ukazują taką niepohamowaną ekstrawagancję, jakiej nie dorównuje żadne inne stworze wcześniej dzieło. Ma ona całkowicie swobodnie ukształtowany, asymetryczny, zygzakowaty plan z filarami nad narożnikami, nieregularnie wygiętymi sklepieniami, trudnym do opisania przenikaniem się elementów zewnętrznych i wewnętrznych i ostentacyjnie surowo opracowanymi ławami. W Parqe Guell, ogrodzie w Barcelonie zaczętym w 1900, Gaudi użył podobnych motywów, wprowadzając prócz tego wężowo wygięte oparcie długiej ławy otaczającej otwartą przestrzeń, które ozdobił śmiałą mozajką z odłamków ceramiki i szkła. Działanie estetyczne tej struktury przypomina dzieła Picassa (który wtedy właśnie żył w Barcelonie, 1901-04). W 1903 Gaudi rozpoczął budowę górnej części transeptu Sagrada Familia. Dolna jego część ewoluowała ku coraz swobodniejszym interpretacjom motywów gotyckich, ale wspaniale smukłe wieże nie mają już żadnych odniesień do architektury historycznej czy współczesnej, natomiast nasuwa się nieodparcie porównanie do kopców termitów czy kształtów skorupiaków. Ceramiczne mozaiki są podobne do tych, jakie Gaudi stworzył w parku Guell. Równie zaskakujące pod względem estetycznym, a socjologicznie jeszcze bardziej zdumiewające są dwa domy mieszkalne Gaudiego, mieszczące luksusowe apartamenty, Casa Battlo i Casa Mila (oba zaczęte 1905). Są one potwierdzeniem, że bezprecedensowa architektura Gaudiego zyskala aprobatę zamożnych warstw Barcelony. Faliste fasady wznoszą się i opadają, ich ozdobę stanowią przedziwne naroślą na dachach i ostre, kolczaste agresywne, kute w żelazie balustrady balkonów. Nawet wnętrza nie mają prostych ścian i prostych kątów. Zasady stylu secesyjnego tworzone przez Hortę, Mackintosha, Mackmurdo czy van de Veldego, zwykle ograniczone do dekoracji i to dekoracji płaszczyznowej dochodzą w tej architekturze do granicy, której nie byłoby łatwo przekroczyć.