architekci
Ange-Jacques Gabriel 1698-1782
Największy architekt XVIII w. we Francji, a może i w Europie. Bardziej konserwatywny niż rewolucyjny, podjął i rozwinął do absolutnej doskonałości francuską tradycję klasyczną wywodzącą się od F. Mansarta, obchodząc w ten sposób rokoko. Można go porównać do wielkiego współczesnego mu malarza Chardina jeśli chodzi o pewny, nie narzucający się dobry smak. Te charakterystyczne dla niego cechy znalazły najpełniejszy wyraz i wyrafinowanie w małych, intymnych budynkach, jak Ermitaż czy Pavillon de Pompadour w Fontainebleau (zaczęty 1749) i w arcydziele - Petit Trianon w Wersalu (1761-68). Jego ojciec - Jacques Gabriel (1667-1742) był wziętym architektem, który zbudował wiele pięknych paryskich hotels, zwłaszcza Hotel Peyrenne de Moras (dziś Musee Rodin) i rozplanował Place Royale w Bordeaux (zaczęty 1728) - arcydzieło rokokowej urbanistyki. W 1735 zastąpił on de Cotte'a na stanowisku pierwszego architekta (Premier Architecte) i dyrektora Akademii. Ange-Jacques uczył się w Paryżu pod kierunkiem ojca i nigdy nie był we Włoszech. Pracował wraz z ojcem dla dworu i przejął po nim tytuł Premier Architecte. Piastując ten urząd służył wyłącznie królowi Ludwikowi XV i Mme de Pompadour. Najwięcej czasu zabrały mu przebudowy i rozbudowy w licznych rezydencjach królewskich - Fontainebleau, Compiegne, Wersalu. Prace te nie dorównują jednak niekiedy siłą wyrazu istniejącym budowlom. Natomiast teatr i projekt przebudowy Dziedzińca Marmurowego w Wersalu odznaczają się szczytową elegancją. Jego największymi pracami poza Wersalem były Ecole Militaire w Paryżu (1751-88) i założenie Place de la Concorde w Paryżu (od 1755). Dwa wielkie pałace (Hotel de Crillon i Ministere de la Marine, 1757-75) flankujące założoną przez niego rue Royale, z fasadami w stylu wschodniej fasady Luwru (Perraulta), są jego najbardziej udanymi budynkami o monumentalnej skali. Pavillon Francais w Wersalu (1750), małe domki myśliwskie, czyli Pavillons de Butard (1750) i de la Muette (1753-54) oraz Petit Chateau w Choisy (1754-56), zapowiadają wyrafinowaną intymność jego arcydzieła - Petit Trianon. Budowla ta przypomina nieco spokojniejszym dostojeństwem angielski palladianizm, jednak wysublimowana elegancja i wyrafinowanie doskonale proporcjonalnej, kubicznej kompozycji jest w pełni francuskie, zaś nastrój spokoju i dystynkcji różnią ją charakterem i jakością od innych współczesnych budynków tego typu.