architekci

Johann Bernhard Fischer von Erlach 1656-1723

Czołowy reprezentant baroku w Austrii, był bardziej powściągliwy i intelektualny niż jego rywal Hildebrandt, ale też bardziej dworski i tradycjonalny. Urodzony w pobliżu Grazu, działał początkowo jako rzeźbiarz i sztukator, w 1674 udał się przypuszczalnie do Włoch i zapewne pobierał nauki w dziedzinie architektury u Carla Fontany w Rzymie. W 1685 osiadł w Wiedniu, gdzie w 1704 został ostatecznie mianowany architektem nadwornym. Jego pierwszą znaczącą pracą był zamek Frain na Morawach (1690-94), z okazałą owalną salą. Wpływ włoski, zwłaszcza Borrominiego, jest bardzo widoczny w trzech kościołach w Salzburgu: Trójcy Św. (1694-1702), Kolegialnym (1694-1707) i Urszulanek (1699-1705). Jego arcydzieło - kościół Karola Boromeusza w Wiedniu (zaczęty 1716) jest unikalne jako projekt - bez poprzedników i następców, jednak jego rzymskie reminiscencje są znów wyraźne, zwłaszcza w temacie "otwarcia" - przedsionka naśladującego portyk Panteonu, flankowanego przez parę "kolumn Trajana" - wyraz świadomego dążenia do wielkości cesarskiego Rzymu. Do jego budowli świeckich należą: fasada i monumentalna klatka schodowa z postaciami aliantów pałacu miejskiego ks. Eugeniusza Sabaudzkiego w Wiedniu (1695-98), pałac Batthyany-Schonbornów w Wiedniu (ok. 1700), pałac Clam Gallas w Pradze (1707-12), pałac Trautsonów w Wiedniu (1710-16) i wreszcie Biblioteka Dworska w zespole Hofburgu w Wiedniu, którą rozpoczął budować w roku swej śmierci (1723) i która została ukończona przez jego syna Josepha Emanuela (1693-1742). Biblioteka mieści jedno z najbardziej okazałych wnętrz w Europie i najlepiej ilustruje patos stylu, mającego wyrażać ideę władzy cesarskiej. Uszlachcony przez cesarza, dodał do nazwiska tytuł "von Erlach". Jego rozległa wiedza znalazła wyraz w dziele Entwurf einer historischen Architektur (opublikowane w Wiedniu w 1721), które było pierwszym traktatem architektonicznym uwzględniającym budowle chińskie i egipskie. Wywarło ono duży wpływ na różne późniejsze odmiany architektonicznego egzotyzmu.